Ilısu Barajı’nın Kırsal Yerleşimlerde Yol Açtığı Morfolojik Dönüşümlerin Entropi Temelli Analizi: Çeltikbaşı Köyü Örneği
Anahtar Kelimeler:
Entropi- GLCM Analizi- Ilısu Barajı- Kırsal Morfoloji- Yeniden YerleşimÖzet
"Küresel ölçekte artan çevresel, mekânsal ve toplumsal krizler, yerleşimlerin sürdürülebilirliğini tehdit etmekte; özellikle kırsal alanlarda mekânsal süreklilik ve kültürel bütünlük üzerinde kalıcı kırılmalara yol açmaktadır. Bu bağlamda büyük ölçekli alty apı projeleri yalnızca fiziki çevreyi dönüştürmekle kalmamakta, aynı zamanda kırsal yerleşimlerin sosyo-kültürel yapısını, üretim ilişkilerini ve yaşam pratiklerini de etkilemektedir. Türkiye'nin en büyük hidroelektrik projelerinden biri olan Ilısu Barajı, yaklaşık 200 yerleşim yerini doğrudan etkileyerek zorunlu göçe neden olmuş ve ekolojik, sosyal ve morfolojik düzeyde ciddi süreksizlikler yaratmıştır. Bu çalışma, baraj nedeniyle tamamen sular altında kalan Siirt iline bağlı Çeltikbaşı Köyü’nü örneklem ol arak ele almakta; kırsal morfolojideki dönüşümü Gri Seviye Eş Oluşum Matrisi (GLCM) tabanlı dört temel parametre (entropi, kontrast, enerji ve homojenlik) üzerinden değerlendirmektedir. 2018 (baraj öncesi) ve 2025 (baraj sonrası) yıllarına ait uydu görüntü leriyle yapılan analizlerde, entropi ve kontrast değerlerinin arttığı; enerji ve homojenliğin ise azaldığı belirlenmiştir. Entropi ve kontrasttaki artış, yeni yerleşim dokusunun daha karmaşık ve parçalı hale geldiğini gösterirken; düşen enerji ve homojenli k değerleri, mekânsal sürekliliğin zayıfladığını ortaya koymaktadır. Geleneksel kırsal dokudan kopuş, doğal çeşitliliğin ve mekânsal hafızanın kaybı anlamına gelmektedir. Çalışma ayrıca, Cernea’nın IRR modeli ve Scudder’ın evre modeline teorik referansla s osyo- mekânsal dönüşüm sürecini bağlamsallaştırmakta; ancak bu modellerin hipotezlerini doğrudan test etmemektedir."
İndirmeler
Referanslar
Aslan, R., & Öner, E. (2023). Arkeoloji -Paleocoğrafya -Jeoarkeoloji Araştırmaları II. Ege ÜniversitesiYayınları.
Baraldi, A., & Parmiggiani, F. (1995). Investigation of the textural characteristics associated with gray level cooccurrence matrix statistical parameters. IEEE Transactions on Geoscience and Remote Sensing, 33(2), 293–304. https://doi.org/10.1109/36.37792 9
Batty, M. (2005). Cities and Complexity. MIT Press.
Bostancı, S. H. (2008). Kent siluetlerinin entropi yaklaşımı ile değerlendirmesi.https://doi.org/10.13140/RG.2.1.2393.44 84
Cernea, M. M., & McDowell, C. (2000). Risks and reconstruction: Experiences of resettlers and refugees.
World Bank Publications.
Cheng, H. D., Jiang, X. H., Sun, Y., & Wang, J. (2001). Color image segmentation: advances and prospects. Pattern Recognition, 34(12), 2259 –2281. https://doi.org/10.1016/S00-331203(00)00149-7
Collado, J. R. N., & Potangaroa, R. (2023). (Re) constructing (re) settlement: risk reduction and urban development negotiations in Santo Domingo, Dominican Republic. International Development Planning
Review, 45(2), 203 -233.Definiens Developer. (2014). eC ognition Developer 9.1 User Guide.
Gonzalez, R. C., & Woods, R. E. (2017). Digital Image Processing. Pearson Education.
Gray, R. M. (2011). Entropy and Information Theory. Springer.
Haralick, R. M. (1979). Statistical and structural approaches to texture. Proceedings of the IEEE, 67(5),786–804. https://doi.org/10.1109/PROC.1979.113 28
Haralick, R. M., Shanmugam, K., & Dinstein, I. (1973). Textural features for image classification. IEEE Transactions on Systems, Man, and Cybernetics, SMC -3(6), 610 –621. https://doi.org/10.1109/TSMC.1973.43093 14
Herold, M., Gardner, M. E., & Roberts, D. A. (2003). Spectral resolution requirements for mapping urban areas. IEEE Transactions on Geoscience and remote sensing, 41(9), 1907 -1919 .
Ozdemir, I., Norton, D. A., Ozkan, U. Y., Mert, A., & Senturk, O. (2008). Estimation of tree size diversity using object oriented texture analysis and Aster imagery. Sensors, 8(8), 4709 –4728. https://doi.org/10.3390/s8084709
Özkan, K. (2016). Application of information theory for an entropic gradient of ecological sites. Entropy, 18(10), Article 340. https://doi.org/10.3390/e18100340
Özkan, K., Mert, A., & Özdemir, S. (2023). A new proposed GLCM texture feature: Modified Rényi Deng entropy. The Journal of Supercomputing, 79(18), 21507 –21527. https://doi.org/10.1007/s112-20723-05627-z
Scudder, T. (2005). The Future of Large Dams: Dealing with Social, Environmental, Institutional and Political Costs. Earthscan.
Scudder, T. T. (2012). The future of large dams: Dealing with social, environmental, institutional and political costs. Routledge. https://doi.org/10.4324/9781849773904
Shannon, C. E., & Weaver, W. (1949). The mathematical theory of communication. University of Illinois Press.
Shabat, A. M., & Tapamo, J. R. (2014). A comparative study of local directional pattern for texture classification. 2014 World Symposium on Computer Applications & Research (WSCAR), 1 –7. https://doi.org/10.1109/WSCAR.2014.691677 3
Soh, L. K., & Tsatsoulis, C. (1999). Texture analysis of SAR sea ice imagery using gray level co -occurrence matrices. IEEE Transactions on Geoscience and Remote Sensing, 37(2), 780 –795.https://doi.org/10.1109/36.7521 94
Sönmez, M. E. (2012). Barajların mekân üzerindeki olumsuz etkileri ve Türkiye'den örnekler. Gaziantep University Journal of Social Sciences, 11(1).
Şırkı, E. (2022). Tarihi kentsel yerleşim alanlarının taşınmasındaki sosyal, mekânsal ve yapısal sorunların araştırılması: Batman Hasankeyf örneği [Yüksek lisans tezi, Siirt Üniversitesi]
Terminski, B. (2013). Development -induced displacement and resettlement: Causes, consequences and socio-legal context. Research Paper Series.
Tilt, B., Braun, Y., & He, D. (2009). Social impacts of large dam projects: A comparison of international
case studies. Journal of Environmental Management, 90, S249 –S257.
Tsallis, C. (2022). Entropy. Encyclopedia, 2(1), Article 1. https://doi.org/10.3390/encyclopedia2010018
Vanclay, F. (2017). Project-induced displacement and resettlement: From impoverishment risks to livelihood
reconstruction. International Journal of Environmental Research and Public Health, 14(7), 789.
Wang, Z., Shen, J., & Luo, X. (2023). Can residents regain their community relations after resettlement?
Insights from Shanghai. Urban Studies, 60(5), 962 -980.
Ek Dosyalar
Yayınlanmış
Nasıl Atıf Yapılır
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2026 Esra Bayazıt- Esra Şırkı
Bu çalışma Creative Commons Attribution 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
