H.A.Y.A.T.: Her Açıdan Yaşamsal Ağlarla Tanımlanan Mahalle Modeli
Anahtar Kelimeler:
Afete duyarlı yerleşim- mahalle tasarım modeli- yeşil-mavi altyapı- kamusal açık alanlar- tasarımda sayısal yöntemlerÖzet
"Artan nüfusla birlikte tüm dünyada kentler gittikçe büyümekte, nüfus ve yapılaşma yoğunlukları artmaktadır. Global ölçekte iklim, sıcaklık değişimleri, su kaynaklarının azalması gibi problemler, doğal çevrede birçok dengesizlikleri de beraberinde getirmiş, mevsimsel sapmalar, ani mikro iklimsel olaylar daha sık karşılaşılan durumlar olmaya başlamıştır. Türkiye’de bunlara ek olarak aşırı ve düzensiz kentleşme ile ülkenin büyük kısmında yer alan fay hatları ve riskli zeminler yerleşmelerimizi afetlere karşı daha kırılganlaştırmakta, afetlerin ardından daha dramatik sonuçlarla karşılaşılmaktadır. Afet denince ilk akla gelen deprem, taşkın gibi doğal afetler olmakta, literatürde de geniş çaplı etkisi olan kuraklık, erozyon, salgınlar, savaşlar gibi çeşitli afetler doğal, teknolojik, insan kaynaklı afetler şeklinde sınıflandırılmaktadır. Diğer yandan zamana yayılmış bir şekilde ve çok yönlü değişimlerin sonucu olarak yaygınlaşan kadın ve çocuklara şiddet gibi bireysel ve toplumsal davranışlardaki çöküş de afet olarak değerlendirilmelidir. Bu bağlamda önerilen çalışma afet kavramını daha geniş olarak ele almakta, afete karşı dayanıklı/dirençli olma durumunu yapılarla sınırlamayıp en küçük sosyo-mekansal birim olarak mahalle bütününde çözmeyi önermektedir. Önerilen mahalle modelinin özgün yanı; “mekânsal ve sosyolojik bir birim olarak mahalleyi bir bütün olarak ele alması”, “geleneksel mahalle özelliklerini dikkate alarak yerel özelliklere uygun bir tasarım geliştirilmesi”, tasarımın sadece yapılar veya belirli bir afete önlem olarak değil, “olası farklı afetlere duyarlılığı artırırken mahalle yaşantısını destekleyecek şekilde dokuyu binalar, açık alanlar, yollar, parseller gibi tüm doku bileşenleriyle birlikte ele alarak bir mekân tasarım modeli geliştirilmesi”, “yerel özelliklere ve doğal iklimlendirme tekniklerine dikkat ederek enerji etkin ve sürdürülebilir bir mahalle modeli tasarlanması” olarak özetlenebilir. Önerilen model, ekolojik hassasiyetle tüm yaşamın birlikteliğini esas alarak, mahalle yaşamına zarar verecek her türlü unsuru da afetlerle birlikte değerlendiren bir mekansal tasarım modelidir. Mahalle modelinin çok boyutlu yaklaşımı, parametreleri ve modelde kullanılan sayısal yöntemler farklı yerleşmelere adapte edilecek H.A.Y.A.T.: Her Açıdan Yaşamsal Ağlarla Tanımlanan Mahalle Modeli"
İndirmeler
Referanslar
AFAD. 2014. Açıklamalı afet yönetimi terimleri sözlüğü. Ankara: T.C. Başbakanlık Afet ve Acil Durum
Yönetimi Başkanlığı, Deprem Dairesi Başkanlığı
Aguilar, J. R. 2014. Resilient cities: an analysis of resilient urban form Georgia Institute of Technology].
Alada, A. B. 2008. Osmanlı Şehrinde Mahalle. Sümer Kitabevi.
Alexander, C., Ishikawa, S., ve Silverstein, M. 1977. A pattern language: towns, buildings, construction.
Oxford University Press.
Alexander, D. A. 1993. Burn victims after a major disaster: reactions of patients and their care-givers.
Burns : journal of the International Society for Burn Injuries, 19(2), 105-109. https://doi.org/10.1016/0305-
(93)90029-8
Alver, K. 2013. Mahalle: Mahallenin toplumsal ve mekânsal portresi. Hece Yayınları.
Ergünay, O., Gülkan, P., ve Güler, H. H. 2008. Afet yönetimi ile ilgili terimler: Açıklamalı sözlük. In P. D.
M. Kadıoğlu ve D. D. E. Özdamar (Eds.), Afet Zararlarını Azaltmanın Temel İlkeleri (pp. 301-353). T.C.
İçişleri Bakanlığı Japonya Uluslararası İşbirliği Ajansı (JICA).
Ertürkmen, C. 2006. Afet yönetimi. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi. Ankara Üniversitesi Sosyal
Bilimler Enstitüsü, Ankara.
Geis, D. E. 2000. By Design: The Disaster Resistant and Quality-of-Life Community. Natural Hazards
Review, 1(3), 151-160. https://doi.org/doi:10.1061/(ASCE)1527-6988(2000)1:3(151)
Gill, J. C., ve Malamud, B. D. 2014. Reviewing and visualizing the interactions of natural hazards.
Reviews of Geophysics, 52(4), 680-722. https://doi.org/https://doi.org/10.1002/2013RG000445
Godschalk, D. R. 2003. Urban hazard mitigation: Creating resilient cities. Natural Hazards Review, 4(3),
-143.
Kadıoğlu, M. 2008. Modern, bütünleşik afet yönetimin temel ilkeleri. In P. D. M. Kadıoğlu ve D. D. E.
Özdamar (Eds.), Afet Zararlarını Azaltmanın Temel İlkeleri (pp. 1-34). T.C. İçişleri Bakanlığı Japonya
Uluslararası İşbirliği Ajansı (JICA).
Karaman, Z. T. 2017. Afet yönetimine giriş ve Türkiye’de örgütlenme. In Z. T. Karaman ve A. Altay
(Eds.), Bütünleşik afet yönetimi (pp. 1-38). İlkem yayınları.
Kaya, H. S., Erdem Kaya, M., Serdar, S. E., Güler, E., ve Şahin, G. 2017. Mahalle Arası: Mahalle
tasarımında mofrogenetik yaklaşım, “7 İklim 7 Bölge Mahalle Ulusal Mimari ve Kentsel Tasarım Fikir
Yarışması, Akdeniz Bölgesi (Hatay-Dörtyol)”, 2. Ödül. In Ulusal Mimari kentsel tasarım fikir yarışması, 7
İlkim 7 Bölge Mahalle (pp. 48-56). T.C. Başbakanlık TOKİ ve Emlak Konut GYO A.Ş.
Kaya, H. S., Kaya, M. E., ve Çiçek, M. 2024. H.A.Y.A.T. : Her Açıdan Yaşamsal Ağlarla Tanımlanan
Mahalle Modeli (Proje kodu: MÇAP-2023-44458). Araştırma Projesi, İstanbul Teknik Üniversitesi Bilimsel
Araştırma Projeleri Birimi.
Montz, B. E., ve Tobin, G. A. 1997. The environmental impacts of flooding in St. Maries, Idaho. Natural
Hazards Research and Applications Information Center Boulder.
Otto-Zimmermann, K. 2011. Resilient Cities 2: Cities and Adaptation to Climate Change-Proceedings of
the Global Forum 2010 (Vol. 1). Springer Science & Business Media.
Papathoma-Köhle, M., Thaler, T., ve Fuchs, S. 2021. An institutional approach to vulnerability: evidence
from natural hazard management in Europe. Environmental Research Letters, 16(4), 044056.
https://doi.org/10.1088/1748-9326/abe88c
Ritchie, H., Rosado, P., ve Roser, M. 2025. Natural Disasters: How many people die from disasters, and
how are these impacts changing over time? Retrieved 19.06.2025 from
https://ourworldindata.org/natural-disasters#natural-disasters-kill-tens-of-thousands-each-year
Şahin, Ş. 2019. Türkiye’de Afet Yönetimi ve 2023 Hedefleri [The Disaster Management in Turkey and
Goals of 2023]. Türk Deprem Araştırma Dergisi, 1(2), 180-196. https://doi.org/10.46464/tdad.600455
Sharifi, A. 2019a. Resilient urban forms: A macro-scale analysis. Cities, 85, 1-14.
https://doi.org/https://doi.org/10.1016/j.cities.2018.11.023
Sharifi, A. 2019b. Resilient urban forms: A review of literature on streets and street networks. Building
and Environment, 147, 171-187. https://doi.org/https://doi.org/10.1016/j.buildenv.2018.09.040
Sharifi, A. 2019c. Urban form resilience: A meso-scale analysis. Cities, 93, 238-252.
https://doi.org/https://doi.org/10.1016/j.cities.2019.05.010
Smith, K., ve Petley, D. N. 2009. Environmental Hazards-Assessing Risk and Reducing Disaster.
Routledge.
Steelman, T. A., ve McCaffrey, S. 2013. Best practices in risk and crisis communication: Implications for
natural hazards management. Natural Hazards, 65(1), 683-705. https://doi.org/10.1007/s11069-012-0386-z
Tezer, A., ve Türkoğlu, H. 2008. Zarar azaltma ve şehir planlama. In P. D. M. Kadıoğlu ve D. D. E.
Özdamar (Eds.), Afet Zararlarını Azaltmanın Temel İlkeleri (pp. 59-71). T.C. İçişleri Bakanlığı Japonya
Uluslararası İşbirliği Ajansı (JICA).
Tuğcu, P., ve Arslan, T. V. 2019. Türkiye’de Geleneksel Mahalle Kimliğinin Sürdürülebilirliğinin Yarışma
Projeleri Üzerinden İncelenmesi. Mimarlık ve Yaşam, 4(1), 93-115.
https://doi.org/https://doi.org/10.26835/my.538687
Türk Dil Kurumu. 2017. Güncel Türkçe Sözlük. Retrieved 19.06.2017 from
http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_bts&arama=kelime&guid=TDK.GTS.59476df4a2c306.51633957
Varol, N., ve Kaya, Ç. M. 2018. Afet risk yönetiminde transdisipliner yaklaşım. Afet ve Risk Dergisi, 1(1), 1-8.
Williams, J. 2005. Designing Neighbourhoods for Social Interaction: The Case of Cohousing. Journal of
Urban Design, 10(2), 195 - 227. http://www.informaworld.com/10.1080/13574800500086998
Ek Dosyalar
Yayınlanmış
Nasıl Atıf Yapılır
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2026 H. Serdar Kaya- Meltem Erdem Kaya- Mine Çiçek
Bu çalışma Creative Commons Attribution 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
