Su Yüzeylerinin Acil Durum Erişim Hatları Olarak Kullanılma Potansiyellerinin Sayısal Yöntemlerle İncelenmesi
Anahtar Kelimeler:
Afete duyarlı kent- dereler- CBS- kentsel tasarımda sayısal yöntemler- suyolu ulaşımıÖzet
"Kentlerin yer seçimi ve morfolojik karakterlerinin oluşumunu etkileyen en önemli bileşenlerden biri su kaynaklarıdır. Denizyolu ulaşımının geliştiği kentlerde limanlar kentin diğer kentlerle bağlantısını sağlayan, ekonomik ve mekansal büyümeyi hızlandıran unsurlar olmuş, deniz ticaret yollarının sürekliliğini sağlamak için yapay kanallar inşa edilmiştir. Diğer yandan kent içindeki dereler ise karayolu ulaşımının sürekliliğini sağlamak üzere feda edilebilmekte, birçok derenin üzeri kapatılarak taşıt yolu haline getirilmektedir. Kentsel doku içlerine uzanan dereler kent ekolojisi, ekonomik değer, mikro klima etkisi, balıkçılık ve suyla ilişkili kültürel değerler ile kentsel yaşantı açısından son derece önemli olsa da çoğunlukla estetik özelliğine odaklanılmaktadır. Tüm faydalarına ek olarak özellikle İstanbul gibi aşırı yoğun ve deprem riski altındaki kentlerde acil durum erişim hatları olarak önemli bir potansiyel sunmaktadır. Bu bağlamda bu çalışmada kent içerisindeki su yüzeylerinin acil durum ulaşım hattı olarak kullanılma potansiyelleri incelenmektedir. İstanbul, Karadeniz, Marmara denizi, Haliç, İstanbul Boğazı, baraj gölleri ve denizi doku içlerine bağlayan dereleri ile su ulaşımı açısından önemli bir potansiyel sunmaktadır. Suya bağlı olarak büyüyen kentin 1950’lerden itibaren yaşanan göç dalgası, Boğaz köprüleri ve otoyolların etkisiyle ulaşım odaklı yayılma süreci yaşaması ile suyla ilişki zamanla zayıflamıştır. Derelerin kutu kesitlerle daraltılması, üzerlerinin tamamen veya kısmen kapatılması, sürekliliklerinin kesilmesi, yanlış kot çözümlemeleri gibi durumlar kent içerisinde dereleri görünmez hale getirmiştir (Erdem, Kaya, 2013). Derelerin konumları ve çevre dokulardaki artan yoğunluk, deprem riskleri ile birlikte düşünülünce durumun çok kritik olduğu açıktır. Dereleri erişilebilirlik kapsamında ele alan bu çalışmada su yüzeylerinin doku ile ilişkileri, çevre doku yoğunlukları, erişilebilirlik özelikleri, topografik özellikler, kıyı özellikleri, iskele, çekek yeri vb. kıyı yapıları ve kamusal açık alan özellikleri morfolojik olarak, CBS araçları ve sayısal yöntemlerle incelenmektedir. Su-kıyı ilişkisinin morfolojik Su Yüzeylerinin Acil Durum Erişim Hatları Olarak Kullanılma Potansiyellerinin Sayısal Yöntemlerle İncelenmesi"
İndirmeler
Referanslar
AFAD. 2020. İstanbul İl Afet Risk Azaltma Planı. İstanbul: T.C. İstanbul Valiliği, İl Afet ve Acil Durum Müdürlüğü
Aksoy, H., Kirca, V. S. O., Burgan, H. I., ve Kellecioglu, D. 2016. Hydrological and hydraulic models for determination of flood-prone and flood inundation areas. Proc. IAHS, 373, 137-141. https://doi.org/10.5194/piahs-373-137-2016
Benli, H., Bacanlı, M., Gündoğdu, Ş. T., Yaman, M. M., Esin, M., Gökçe, O., Karacameydan, N., Kadirioğlu, F. T., Kuterdem, N. K., Zorbozan, S., Sevim, E., ve İlgen, H. G. 2018. Türkiye’de afet yönetimi ve doğa kaynaklı afet istatistikleri. AFAD, Ankara.
Çanta, E. E., Temuçin Kılıçer, S., ve Akıncı, H. 2022. FLO-2D ve HEC-RAS Yazılımları ile Ardanuç (Artvin) İlçesindeki Pona Deresi ve Örtülü Deresi’nin Taşkın Yayılım Haritalarının Karşılaştırmalı Üretilmesi [Comparative Production of Flood Inundation Maps of Pona Creek and Örtülü Creek in Ardanuç (Artvin)
District with FLO-2D and HEC-RAS Software]. Türk Uzaktan Algılama ve CBS Dergisi, 3(1), 50-64. https://doi.org/10.48123/rsgis.1058378
Çatalbaş, M. Ç., Kaya, H. S., ve Gün, A. 2023, 11-13 Ekim 2023. Deprem Tahliyesi Sırasında Açık Kamusal Alanların Yeterliliği ve Erişilebilirliği Üzerine Bir Araştırma, Zeytinburnu Örneği. 5. Uluslararası Afet ve Dirençlilik Kongresi, Kocaeli.
Chung, J.-H., Yeon Hwang, K., ve Kyung Bae, Y. 2012. The loss of road capacity and self-compliance: Lessons from the Cheonggyecheon stream restoration. Transport Policy, 21, 165-178. https://doi.org/https://doi.org/10.1016/j.tranpol.2012.01.009
Dinç, H., ve Bölen, F. 2014. İstanbul derelerinin fiziki yapısı. Planlama Dergisi, 24(2), 107-120.
Erdem, M., ve Kaya, H. S. 2013. İstanbul’un Dere Ve Nehirlerinin Ekolojik Tasarım Yaklaşımları Doğrultusunda İrdelenmesi. Türkiye Coğrafyacılar Derneği Yıllık Kongresi, İstanbul.
Farrokhvar, L., Nachtmann, H., ve Pohl, E. A. 2011. Measuring the Feasibility of Inland Waterway Emergency Response. IISE Annual Conference. Proceedings, 1-8. https://www.proquest.com/scholarlyjournals/ measuring-feasibility-inland-waterway-emergency/docview/1190367661/se-2?accountid=11638
Findlay, S. J., ve Taylor, M. P. 2006. Why rehabilitate urban river systems? Area, 38(3), 312-325. https://doi.org/https://doi.org/10.1111/j.1475-4762.2006.00696.x
Gunderson, L. H., ve Holling, C. S. 2001. Panarchy: Understanding transformations in human and natural systems. Island Press.
İBB Deprem ve Zemin İnceleme Şube Müdürlüğü. 2009. İstanbul İli Olası Deprem Kayıp Tahminlerinin Güncellenmesi Projesi Raporu. İstanbul: İstanbul Büyükşehir Belediyesi Retrieved from https://depremzemin.ibb.istanbul/tr/istanbul-ili-olasi-deprem-kayip-tahminlerinin-guncellenmesi-projesi
Kağıthane Belediyesi. 2023. Faaliyet raporu. İstanbul: Kağıthane Belediyesi
Kaya, M. E., ve Kaya, H. S. 2014, 26-28 June 2014. A constructed landscape: urban deltas of Istanbul.
Riverine Conference, University Of Kent, Canterbury, UK.
Nachtmann, H., A., P. E., ve and Farrokhvar, L. 2012. Decision Support for Inland Waterways Emergency Response. Engineering Management Journal, 24(3), 3-14. https://doi.org/10.1080/10429247.2012.11431942
Nachtmann, H., ve Pohl, E. A. 2010. Emergency Response via Inland Waterways [Tech Report]. https://rosap.ntl.bts.gov/view/dot/38154
Nachtmann, H., ve Pohl, E. A. 2013. Emergency medical services via inland waterways. Risk Management, 15(4), 225-249. https://doi.org/10.1057/rm.2013.6
North, E. P. 1900. The Erie Canal and Transportation. The North American Review, 170(518), 121-133. http://www.jstor.org/stable/25104942
Okay, N. 2018. Dirençli kentler için afet risk azaltma. Şehir ve Toplum Dergisi, 10, 117-127. Prominski, M., Stokman, A., Stimberg, D., Voermanek, H., ve Zeller, S. 2012. River. Space. Design : Planning
Strategies, Methods and Projects for Urban Streams. Walter de Gruyter GmbH. http://ebookcentral.proquest.com/lib/itup/detail.action?docID=1020486
Şener, S., ve Şener, K. 2015. Fil Köprü’nün Yapısal Özellikleri. Tarihi Eserlerin Güçlendirilmesi ve Geleceğe Güvenle Devredilmesi Sempozyumu. Ekim.
Şimşek, D. 2024. Sürdürülebilir kentleşme sürecinde, İstanbul Kağıthane deresi çevresindeki kent içi konut yerleşimlerinin ekolojik koridor yerleşim ilkeleri bağlamında analizi İstanbul Teknik Üniversitesi, Lisans Üstü Eğitim Enstitüsü]. İstanbul.
Tezer, A. 2012. Kentsel Dirençlilik-Dayanıklılık. In M. Ersoy (Ed.), Kentsel Planlama Ansiklopedik Sözlük. Ninova Yayınları.
UN. 2015. Sendai Framework for Disaster Risk Reduction (2015-2030). The United Nations Office for Disaster Risk Reduction.
Vaništa Lazarević, E., Keković, Z., ve Antonić, B. 2018. In search of the principles of resilient urban design: Implementability of the principles in the case of the cities in Serbia. Energy and buildings, 158, 1130-1138. https://doi.org/https://doi.org/10.1016/j.enbuild.2017.11.005
Yüksel, Y., Ağaçcıoğlu, H., Coşar, A., Çelikoğlu, Y., ve Gürer, S. 1999. Haliç Islah Projesinde Kağıthane ve Alibeyköy Derelerinin Etkisinin İncelenmesi. II. Ulusal Kentsel Altyapı Sempozyumu, İstanbul.
Ek Dosyalar
Yayınlanmış
Nasıl Atıf Yapılır
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2026 H. Serdar Kaya- Meltem Erdem Kaya
Bu çalışma Creative Commons Attribution 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
