Depremin Kentsel Bellekte Yarattığı Süreksizlikler: İskenderun Örneği Üzerinden Bir Değerlendirme
Anahtar Kelimeler:
Doğal Afetler- Mekân- Süreklilik- Toplumsal Bellek- Yeniden YapılanmaÖzet
"Afetler, sadece fiziksel yapıları değil, toplumsal hafızayı ve kentsel kimliği de derinden etkileyen olaylardır. Depremler, şehirlerin dokusunu ve kültürel mirasını tehdit ederken, aynı zamanda “toplumsal bellek” (Halbwachs, 2020) ve “hafıza mekânları” (Nora, 2006) kentsel sürekliliğin sağlanmasında önemli bir rol oynar. Bu çalışma, yıkım-yapım, süreklilik-süreksizlik gibi kuramsal çerçeveler üzerinden, depremlerin kentsel morfoloji üzerindeki etkilerini ve hafıza mekânlarının bu süreçlerdeki işlevini incelemektedir. Araştırma, Şili’de 2010 depremi sonrası Constitución kentinde uygulanan kentsel tasarım ve hafıza mekânı stratejilerini, Türkiye’de 2023 Hatay depremi sonrası yeniden yapılanma süreçleriyle karşılaştırmaktadır. Constitución’daki Pje. Freire Caddesi ile İskenderun’daki İsmet İnönü Caddesi, mekânsal ve morfolojik benzerlikleri nedeniyle analiz edilmiştir. Karşılaştırmalı analiz yöntemi (Ragin, 1998) kullanılarak, Şili’deki yeniden yapılanma süreçlerinin Hatay’a nasıl uyarlanabileceği değerlendirilmiştir. Ayrıca, hafıza mekânlarının kentsel dokuya entegrasyonu, ayrıntılı bir karar-akış diyagramı biçiminde şematik olarak yapılandırılmış; böylece süreç adımları görsel ve mantıksal açıdan ilişkilendirilmiştir. Çalışma, hafıza mekânlarının korunmasının ve yeniden yapılandırılmasının, “kentsel sürekliliği” (Alexander, 1977) sağlamak açısından kritik olduğunu ortaya koymaktadır. Deprem sonrası yıkım ve yapım süreçlerinin, mekânın belleğini zayıflatmak yerine güçlendirecek şekilde tasarlanması gerektiği vurgulanmaktadır. Şili’nin afet sonrası iyileşme stratejilerinin, İskenderun’da dayanıklı ve kimlikli bir kentsel çevre oluşturulmasına katkı sağlayabileceği düşünülmektedir. Sonuç olarak, afetlerin yol açtığı mekânsal kopuşların aşılmasında planlama ve tasarım kararlarının belirleyici olduğu, hafıza mekânlarının kentsel iyileşme süreçlerinde korunması ve güçlendirilmesi gerektiği savunulmaktadır."
İndirmeler
Referanslar
Adorno, T. W. (1988). Aesthetic theory (R. Hullot-Kentor, Trans.). University of Minnesota Press.
Aravena, A. (2011). Elemental: Incremental housing and participatory design manual. Hatje Cantz.
Aykaç, P. (2020). Kentsel bellek ve yeniden yapılanma süreci. İdealkent Dergisi, 11(29), 98–117.
Brower, S. (1990). Residents’ and outsiders’ perceptions of the environment. In S. M. Low & E. Chambers (Eds.), Housing, culture and design (pp. 189–202). University of Pennsylvania Press.
Connerton, P. (1994). Toplumlar nasıl anımsar (A. Şenel, Trans.). Ayrıntı Yayınları.
Gustafson, P. (2001). Roots and routes: Exploring the relationship between place attachment and mobility. Environment and Behavior, 33(5), 667–686.
Halbwachs, M. (2020). Toplumsal bellek (A. Yılmaz, Trans.). Heretik Yayıncılık. (Orijinal eser 1950)
Hajirasouli, A., & Kumarasuriyar, A. (2016). The social dimension of sustainability: Towards some definitions and analysis. Journal of Social Science for Policy Implications, 4(2), 23–34.
Harvey, D. (2003). Sosyal adalet ve şehir (M. Moralı, Trans.). Metis Yayınları.
Huyssen, A. (2003). Present pasts: Urban palimpsests and the politics of memory. Stanford University
Press.
Lees, L. (2008). Gentrification and social mixing: Towards an inclusive urban renaissance? Urban Studies,45(12), 2449–2470.
Lefebvre, H. (1996). The production of space (D. Nicholson-Smith, Trans.). Blackwell Publishing.
Lynch, K. (2010). Kent imgesi (İ. Ersever, Trans.). Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları. (Orijinal eser 1960)
Ministerio de Vivienda y Urbanismo de Chile. (2012). Plan de reconstrucción sustentable – Constitución. Gobierno de Chile.
Neuman, W. L. (1999). Social research methods: Qualitative and quantitative approaches (4th ed.). Allyn & Bacon.
Nora, P. (2006). Hafıza mekânları. In P. Nora (Ed.), Les lieux de mémoire (Çev. T. Sezgin). Yapı Kredi Yayınları.
Noa, G., & Yigal, E. (1996). Collective memory – What is it? Indiana University Press, 8(1), 30–50.
Paköz, A. (2019). Geleneksel konut söylemleri aracılığıyla inşa edilen hafıza mekânları. Mimaran, 12(18), 12–14.
Rapoport, A. (1988). Spontaneous settlements as vernacular design. In C. V. Patton (Ed.), Spontaneous shelter (pp. 51–77). Temple University Press.
Rapoport, A. (2000a). Science, explanatory theory and environment–behavior studies. In S. Wapner et al. (Eds.), Theoretical perspectives in environment–behavior research (pp. 107–140). Kluwer Academic/Plenum.
Rapoport, A. (2000b). Theory, culture and housing. Housing, Theory and Society, 17(4), 145–165.
Schirmer, P. M., van Eggermond, M. A. B., & Axhausen, K. W. (2014). The role of location in residential location choice models: A review of literature. Journal of Transport and Land Use, 7(2), 3–21.
Till, K. E. (2005). The new Berlin: Memory, politics, place. University of Minnesota Press.
TMMOB. (2023). 6 Şubat Depremi Raporu: Hatay İskenderun Teknik Raporu. İnşaat Mühendisleri Odası Yayını.
Vale, L. J., & Campanella, T. J. (Eds.). (2005). The resilient city: How modern cities recover from disaster. Oxford University Press.
Vural, T., & Yücel, A. (2006). Çağımızın yeni kamusal mekânları olan alışveriş merkezlerine eleştirel bir bakış. İTÜ Dergisi: Mimarlık, Planlama, Tasarım, 5(2), 97–106.
Yıldırım, A. (2018). Kültür varlıklarının korunması bağlamında toplumsal bellek: Meydanlar (Taksim Meydanı örneği) [Yüksek lisans tezi, İstanbul Teknik Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü].
Larkin, M. (2021). Post-disaster urban memory and identity in Latin America. Journal of Urban Cultural Studies, 8(2), 135–152.
Ek Dosyalar
Yayınlanmış
Nasıl Atıf Yapılır
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2026 Ayşe Gül Yenigün- Tuba Sarı
Bu çalışma Creative Commons Attribution 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
