Kuruçeşme Mahallesi: “Kent İçi Ötekilik” ve Tampon Bölge Oluşumları Üzerine Fenomenolojik Bir İnceleme
Anahtar Kelimeler:
Bursa-Kuruçeşme Mahallesi- Fenomenolojik İnceleme- "Kent İçi Öteki"- Tampon Bölge- "Yerin Ruhu"Özet
"Kentler, tarih boyunca yaşanan kriz ortamlarının etkisiyle değişim, dönüşüm ve başkalaşım süreçlerinden geçmiş ve sonucunda günümüz kentleri, tek bir düzlemde tanımlanamayan çok boyutlu ve katmanlı bir yapıya kavuşmuştur. Bu süreçte kentlerin bütününde çeş itli parçalanmalar ve kopuşlar meydana gelmekte; yerler bulundukları kentsel bağlamdan ve dokudan yalnızca fiziksel anlamda kopmakla kalmayıp, ilişkisel, sosyal ve zihinsel kopuşlar yaşayarak da dışlanabilmektedir. Bu durum, çeşitli dışlanma veya dışarıda bırakılma eylemlerinin bir sonucu olarak tampon bölge oluşumlarının ortaya çıkmasına neden olmaktadır. Tampon bölgeler bu bağlamda kent içi ötekiler olarak da nitelendirilebilir. Kentte meydana gelen kopuşlar yalnızca kentsel iç mekanlarda değil, aynı zama nda Conzen'in(1960) tanımladığı biçimiyle 'kent kenarları'nda da gözlemlenebilmektedir. Bu durum, kentsel bütünlük içinde hem fiziksel hem de sosyal anlamda marjinal alanların ve yeni sınırların oluşumuna işaret etmektedir. Çalışma, tarih boyunca yaşanan krizlerin izlerini barındıran ve katmanlı bir dokuya sahip Bursa kentini ele almaktadır. Kentleşmenin başladığı Hisar Bölgesi, sur duvarlarını aşarak zamanla başta Hanlar Bölgesi olmak üzere yeni yerleşim alanlarıyla genişlem iştir. Kuruluş dönemlerinde 'kent kenarı' olarak nitelendirilebilecek Kuruçeşme Mahallesi, günümüzde kent içinde ötekileştirilmiş bir mekan olarak kentsel tampon bölge oluşumuna örnek teşkil etmektedir. Çalışma, nitel araştırma yöntemleri kapsamında fenome nolojik analiz ve tamamlayıcı yöntemler kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Bu bağlamda Mahalle, Norberg -Schulz’ün(1980) ortaya koyduğu “yerin ruhu (genius loci)” kavramı çerçevesinde analiz edilmiştir. Yerinde analizler, farklı gün ve saatlerde gerçekleştirilmiş, mekân kullanımları gözlemlenmiştir. Bu gözlemler, Pink’in(2007) görsel araştırma yöntemlerine dayalı olarak fotoğraflama, haritalama ve diğer görsel anlatım teknikleriyle desteklenmiştir. Kuruçeşme Mahallesi’nin ‘genius loci’ bağlamında fiziksel ve zihinsel düzeyde uğradığı bozunum, alanın tampon bölge niteliği ve bu durumun sebepleri üzerinden analiz edilmiştir. Çalışma, Bursa'nın Kuruçeşme Mahallesi'ni, kent ile kurduğu ilişkilerin zamanla zayıfladığı ve dönüştüğü bir 'kent içi öteki' olarak ele almaktadır. Çalışmayla, mahallenin kentle kurduğu; kopan, zayıflayan, değişen ilişkilerin analiz edilmesi ve araştırma bulgularıyla kaybolan 'yerin ruhu'na dair yeni mekânsal senaryolar ve çözüm önerileri geliştirerek, gelecekteki mü dahalelere bütüncül bir yaklaşım sunmayı hedeflemektedir. 269 Kuruçeşme Mahallesi: “Kent İçi Ötekilik” ve Tampon Bölge Oluşumları Üzerine Fenomenolojik Bir İnceleme"
İndirmeler
Referanslar
Akkılıç, Y. (2002). Bursa Ansiklopedisi (Cilt 1, 2, 4). Burdef Yayınları.
Aksoy, F. (2012). Geçmişten günümüze Altıparmak. Bursa’da Zaman , Ekim 2012, Sayı 4, 102 –104.
Bursa Ansiklopedisi. (2018, 4 Kasım). En eski Bursalılar Yahudiler. https://www.bursaansiklopedisi.org/content/eneski-bursalilar-yahudiler/
Can, İ. (2018). Mimarlıkta 'Yer' Kavramı Üzerine Fenomenolojik Bir Değerlendirme: ODTÜ Mimarlık Fakültesi Örneği (Yüksek lisans tezi, Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, Eskişehir).
Conzen, M. P. (2009). How cities internalize their former urban fringes: A cross -cultural comparison. Urban Morphology, 13 (1), 29–54. https://doi.org/10.51347/jum.v13i1.39 46
Conzen, M. R. G. (1960). The morphology of the city: A process of urban transformation.
Ekinci, M. G. (2024). Geçmişten günümüze Bursa Yahudileri (Yüksek lisans tezi, Marmara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü). Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.
Heidegger, M. (1971). Building, dwelling, thinking. In Poetry, language, thought (A. Hofstadter, Trans.). Harper & Row.
Heidegger, M. (2005). Building, dwelling, thinking. In N. Leach (Ed.), Rethinking architecture: A reader in cultural theory (pp. 94 –119). Routledge.
Maydaer, S. (2008). Klasik dönem’de Bursa’da bir semt: Hisar (Yayınlanmamış doktora tezi). Uludağ Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Bursa.
Norberg -Schulz, C. (1980). Genius loci: Towards a phenomenology of architecture . Rizzoli.
Pink, S. (2007). Doing visual ethnography: Images, media and representation in research . SAGE Publications.
Relph, E. (1976). Place and placelessness . Pion.
Sarı, T., İkizler Kumcu, Ö., & Aslan, S. (2023). Bursa Hisarı tasarlamak . Nobel Akademik Yayıncılık.
Sebuktay Kaan. (2022, 7 Şubat). Bursa’nın Yahudilik Mahallesinden Bir Hikaye. Avlaremoz . https://www.avlaremoz.com/2022/02/07/bursanin -yahudilik-mahallesinden-bir-hikaye-sebuktay -kaan/Tuan, Y. -F. (1977). Space and place: The perspective of experience . University of Minnesota Press.
Whitehand, J. W. R. (2001). British urban morphology: The Conzenian tradition. Urban Morphology, 5 (2), 103–109.
Şekiller ve Haritalar
Bursa Büyükşehir Belediyesi. (Erişim tarihi: 2025). Canlı Çatal Fırın [Video]. https://www.bursabuyuksehir.tv/canlicatal-firin-13941.htm l
Bursa Büyükşehir Belediyesi. (Erişim tarihi: 2025). www.bursa.bel.tr
Bursa Büyükşehir Belediyesi. (t.y.). Cumhurbaşkanı Yardımcısı Yılmaz’dan Hanlar Bölgesi’ne tam not [Görsel].
Bursa Büyükşehir Belediyesi Haber. Erişim tarihi: 2 Temmuz 2025, https://www.bursa.bel.tr/haber/cumhurbaskani-yardimcisi-yilmazdan -hanlar-bolgesine-tam-not-34159
Google Earth. (Erişim tarihi: 2025). https://earth.google.com
Léon, A. (1913). Bursa, Turquie – La rue dite des bouchers en direction de la citadelle [Photograph]. Albert Kahn Archives. https://collections.albert-kahn.hauts-de-seine.fr/document/bursa-turquie-la-rue-dite-desbouchers-en-direction-de-la-citadelle/617a7a3bcf8b8968b33441cb
Léon, A. (1913, May 30). Bursa, Turquie – Deux habitantes dans une cour du quartier juif [Photograph]. Albert Kahn Archives. https://collections.albert-kahn.hauts-de-seine.fr/document/bursa-turquie-deux -habitantes-dansune-cour-du-quartier-juif/617a7a3bcf8b8968b3343fc1
Yandex Haritalar. (Erişim tarihi: 2025). https://yandex.com/maps284
Ek Dosyalar
Yayınlanmış
Nasıl Atıf Yapılır
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2026 Selen Özgür- Tuba Sarı
Bu çalışma Creative Commons Attribution 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
