Fabrikadan Kente: Karabük’ün Kentsel Morfolojisinde Değişim ve Dönüşümler

Özet

"Karabük, cumhuriyetin ilk yıllarında Safranbolu’nun Öğlebeli Köyü’ne bağlı bir yerleşim iken, 1935’te Ankara - Zonguldak demiryolunun açılması ve 1937’de Karabük demir -çelik fabrikasının kuruluşu ile hızlı bir dönüşüm sürecine girmiştir. Fabrikanın etrafında meydana gelen mekansal dönüşümler, Karabük’ün kentsel dokus unun genişlemesine neden olmuştur. Zamanla Karabük, Türkiye Cumhuriyeti’nin modernleşen üretim ve kentleşme sürecini yansıtan bir örnek haline gelmiştir. Yasal düzenlemelerle 1953’te Zonguldak şehrine bağlı bir ilçe haline gelen Karabük, 1995’te ise Türkiy e’nin 78. şehri haline gelmiştir. Sanayileşme ile birlikte gelen mekansal dönüşümler ve istihdam olanakları, göç dalgalarına ve şehirde yeni yerleşim ihtiyacının oluşmasına yol açmıştır. Ancak 20. yüzyılda Türkiye’de bilinçli kentleşmeye dair yasal altyapının ve düzenlemelerin yetersizliği , hızlı, plansız ve çarpık kentleşmeyi beraberinde getirmiştir. Başlangıçta çoğunluğunu fabrika işçilerinden oluşan demografik yapı, 2007’de Karabük Üniversitesi’nin kurulması ile büyük ölçüde değişmiş, bu durum sosyoekonomik ve kültürel dinamikleri ile bi rlikte kent morfolojisini de etkilemiştir. Günümüzde Karabük’ün kentsel yapısı; kontrolsüz ve düzensiz büyüme, altyapı eksiklikleri, konut ihtiyacından dolayı hızla üretilen mimari yapıların niteliksizliği gibi nedenlerle eleştirilmektedir. Bu çalışmada, Karabük’ün sanayileşme ile başlayan kentleşme süreci; modernleşme, hızlı yapılaşma ve eğitim fonksiyonunun dönüştürücü etkisiyle şekillenen çok yönlü bir bağlamda ele alınmıştır. İmar planları, hava fotoğrafları, haritalar ve yazılı belgeler yardımıyla Karabük’ün 20. yüzyıldan günümüze dek uzanan çevresel ve yapısal gelişimi ve dönüşümü incelenmiş; kentin morfolojik dönüşümü analiz edilmiştir."