Bourdieu’nün Habitus Kavramı Işığında Mimari ve Kentsel Mekânın Toplumsal İnşası: Ankara Örneği
Anahtar Kelimeler:
Kent Kimliği- Kentsel Dönüşüm- Kentsel Morfoloji- Metropol Dinamikleri- Süreklilik-SüreksizlikÖzet
Konut olgusu, mekânsal özellikler ve mahalle içindeki gündelik yaşam örüntüleri arasındaki ilişki özünde birbirine bağlıdır. Son otuz yılda, konut çevresine dair tartışmalar fiziksel alanın ötesine geçmiş ve sakinlerin gündelik deneyimlerini etkilemiştir. Türkiye’nin mahalle ölçeğinde kentleşme yaklaşımını yeniden ele alan bu çalışma, Bourdieu’nün habitus kavramını kullanarak, mahalle sakinlerin yaşam biçimleriyle mimari ve kentsel mekânları arasındaki kesişimi irdelemekte ve mahalle mekânlarını “mekânsal h abitus” olarak konumlandırmaktadır. Burada temel amaç, mimari mekânların sakinlerin yaşamlarını nasıl şekillendirdiğini ortaya koymak, yaşam örüntülerindeki farklılıkları incelemek ve mekânsal yapının yaşam kalitesini nasıl etkilediğini değerlendirmektir. Habitus, insanların yaşam tarzlarını, beğenilerini, tercihlerini ve etkileşim biçimlerini belirleyen içselleşmiş eğilimler bütünüdür. Mimari mekân, bu eğilimlerin ortaya çıkması ve yeniden üretilmesiyle doğrudan ilişkilidir. İkinci olarak, Bourdieu toplumsal hayatta “sermaye” kavramının - ekonomik, kültürel, sosyal ve sembolik sermaye - belirleyici olduğunu belirtir. Mimarlık kültüründe, mekânın tasarımı veya konumu, belirli bir estetik beğeni düzeyini ve statüyü sembolize edebilir. Bu semboller, insanlar içi n kültürel veya sosyal üstünlük işaretleri haline gelebilir. Mahalle ise tüm bunların şekillendiği ve bunları şekillendiren mekanlar bütünüdür. Son olarak, yapı ve eylem arasındaki ilişki bağlamında habitus, bir yandan toplumsal yapılar tarafından biçimlen ir; diğer yandan da bireylerin eylemlerini biçimlendirir. Mimari mekân bu strüktür ve pratik ilişkisi açısından, kullanılması ve dönüştürülmesi sürecinde toplumsal yapının belirlediği kalıplar ile o mekânda yaşayan insanların gündelik pratikleri arasında ç ift yönlü etkileşim sunar. Bu bağlamda, çalışma mekânın hem tipolojik hem de morfolojik yapısını şekillendiren ana unsurları bu mekân -habitus ilişkisiyle tartışmakta ve Ankara’yı şekillendiren bahçe şehir mahalle yapılarına odaklanarak, Yenimahalle örnekli ğinde mahalle mekânın ortaya çıkışı ve dönüşümünü incelemektedir. Böylece Türkiye’deki mahalle olgusunun mekânsal dönüşümünü tarihsel ve tipomorfolojik analiz yoluyla incelemekte ve bu sosyo -mekânsal dönüşümlere dair sakinlerin perspektiflerini anlamadaki eksikliği gidermeyi amaçlamaktadır. Elde edilen bulgular, mahallenin geçmişten gelen ve günümüze kadar hala devam 105 Bourdieu’nün Habitus Kavramı Işığında Mimari ve Kentsel Mekânın Toplumsal İnşası: Ankara Örneği
İndirmeler
Referanslar
Akcan, E. (2012). Architecture in Translation: Germany, Turkey, and the Modern House. Duke University Press. doi:https://doi.org/10.1515/9780822395577
Aristotle. (2007). The metaphysics / Aristotle ; translated by John H. McMahon. (J. H. McMahon, Ed.)Dover philosophical classics. book, Mineola, N.Y.: Dover.
Bayraktar, N., Ayhan, E. S., Uysal, Y. Y. ve Şumnu, U. (2014). Sivil Mimari Bellek: Ankara 1930 -1980. Vekam.
Bayraktar, N., Koçyiğit, E. S. A. ve Bahar, D. (2013). Ankara’da Yerleşim Ölçeğinde Modern Konut Uygulamaları. Başkent Oluşunun 90. Yılında Ankara Sempozyumu içinde.
Berger, P. L. ve Luckmann, T. (1971). The Social Construction of Reality. Penguin.
Bourdieu, P. (1977). Outline of a Theory of Practice. Cambridge University Press.
Bourdieu, P. (1980). Les Sens Commun. Editions Le Manuscrit.
Bourdieu, P. (1984). Distinction: A Social Critique of the Judgement of Taste / translated by Richard Nice. book, London: Routledge & Kegan Paul.
Bourdieu, P., Chamboredon, J. -C. ve Passeron, J. -C. (1991). The Craft of Sociology. New York. Walter de Gruyter. doi:10.1515/978311085646 0
Caniggia, G. ve Maffei, G. L. (2017). Curatorship, Introduction and Critical Glossary by Nicola Marzot. (N. Marzot, Ed.). Firenze: Altralinea Edizioni.
Cataldi, G. (2003). From Muratori to Caniggia: The Origins and Development of the Italian School of Design Typology. Urban Morphology, 7(1), 19 -34. doi:10.51347/jum.v7i1.390 4
Cengizkan, A. (2004). Ankara’nın İlk Planı: 1924 -25 Lörcher Planı, Kentsel Mekan Özellikleri, 1932 Jansen Planı’na ve Bugüne Katkıları, Etki ve Kalıntıları. Ankara Enstitüsü Vakfı.
Cinar Ozdil, N., Vejre, H. ve Bilsel, F. C. (2020). Emergence and Evolution of the Urban Public Open Spaces of Ankara within the Urban Development History: 1923 to Present. Journal of Planning History, 19(1), 26-51. doi:10.1177/15385132198484 34
Çalışkan, O. (2004). Urban Compactness: A Study of Ankara Urban Form. Middle East Technical University.
Garfinkel, H. (1967). Studies in Ethnomethodology. Prentice Hall.
Grenfell, M. (Ed.). (2014). Pierre Bourdieu Key Concepts. Pierre Bourdieu. Routledge. doi:10.4324/97813158321 11
James, W. (1976). Habit. Norwood.
Jansen, H. (1937). Ankara Development Plan. İstanbul, Turkey: Alaaddin Kral Press.
Karaosmanoğlu, Y. K. (2004). Ankara. İletişim Yayınları.
Kılınç, K. (2012). Sihhiye as the Public Place of the Pioneer Public Health Projects. G. A. Sargın (Ed.), Ankara’s Public Faces içinde (ss. 119 -156). İstanbul: İletişim Yayınları.
Lizardo, O. (2013). Habitus. Encyclopedia of Philosophy & the Social Sciences. chapter.
Maretto, M. (2013). Saverio Muratori: Towards a Morphological School of Urban Design. Urban Morphology, 17(2), 93 -106. doi:10.51347/jum.v17i2.39 90
Mauss, M. (1973). Techniques of the body. Economy and Society, 2(1), 70 -88. doi:10.1080/03085147300000003
Önen, Z. (1995). Yenimahalle: A Problem of Conservation in Ankara. Middle East Technical University.
Panofsky, E. (1957). Gothic Architecture and Scholasticism. New York: Meridian.
Perry, C. (2011). The neighbourhood unit. R. T. LeGates ve F. Stout (Ed.), The City Reader içinde (ss. 557 - 569). Taylor & Francis Group.
Rakoff, R. M. (1977). Ideology in Everyday Life: The Meaning of the House. Politics & Society, 7(1), 85 -104. doi:10.1177/00323292770070010 4
Reed -Danahay, D. (2017). Bourdieu, social space, and the nation -state: Implications for migration studies. Sociologica, 11(2). doi:10.2383/88198
Rossi, A. (1982). The Architecture of the City. (D. Ghirardo ve J. Ockman, Çev.). MIT Press.
Ruan, X. (2006). Allegorical Architecture. University of Hawaii Press.
Schutz, A. (1972). The Phenomenology of the Social World. London: Heinemann.
Scott, J. ve Marshall, G. (2009). A Dictionary of Sociology. Oxford University Press.
Tekeli, İ. ve İlkin, S. (1984). Bahçelievlerin Öyküsü. Ankara: Kent Koop.
Turner, J. F. C. (1972). Housing issues and the standards problem. Ekistics, 33(196), 152 -158.
Viola, T. (2012). Peirce and Iconology Habitus, Embodiment, and the Analogy between Philosophy and Architecture. European Journal of Pragmatism and American Philosophy, IV(1), 0 -28. doi:10.4000/ejpap.764
Vorderobermeier, G. M. (2014). Remapping Habitus in Translation Studies. Rodopi.
Yiğit-Turan, B. (2016). Modernist landscapes of Ankara. Journal of Landscape Architecture, 11(2), 14 -25. doi:10.1080/18626033.2016.11852 30
Ek Dosyalar
Yayınlanmış
Nasıl Atıf Yapılır
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2026 Merve Okkalı Alsavada- Fatma Cana Bilsel
Bu çalışma Creative Commons Attribution 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
