Tarihi Meydanlarda Karma Arazi Kullanımına Dayalı Kentsel Formun İncelemesi: Samsun İlkadım Saathane Meydanı Örneği

Özet

Kent meydanları kentlerin özellikle sosyo-kültürel gelişimine yön veren kamusal alanlar arasındadır. Tarihi kent meydanları bu sosyo-kültürel çekim gücünü çoğu kez içinde veya çevresinde bulunan tarihi yapılardan almaktadır. Tarihi yapıların çekim gücünün yanında bu meydanların ticaret gibi karma arazi kullanım işlevlerine sahip olması meydanların sürekli kullanımına destek olup canlılığını artırabilmektedir. Ancak bu karma arazi kullanımı beraberinde karmaşık kentsel sorunları da beraberinde getirebilmektedir. Bu sorunların başında trafik yoğunluğu, yaya erişimi, gece gündüz güvenliği, tarihi yapıların yoğunluk yüzünden yeterince algılanamaması, rekreasyon alanlarının yetersizliği, gibi kentsel sorunlar gelebilmektedir. Bu çalışmada Samsun ili İlkadım ilçesinde yer alan tarihi Saathane Meydanı’nın günümüz karma arazi kullanımına dair mekânsal ve işlevsel sorunları tipo-morfolojik perspektiften araştırılmaktadır. Bu çalışmanın amacı özellikle Saathane Meydanı ve yakın çevresinde kent formunu oluşturan kentsel çevre öğelerinin kullanıcılar üzerindeki etkilerini ölçmek ve bu bağlamda kentsel morfolojiye dair sorunları tespit etmektir. Temel araştırma sorusu arasında tarihi meydanlarda karma arazi kullanımının doğurmuş olduğu karmaşık kentsel işlevin kullanıcılar üzerinde nasıl bir etki bıraktığı yer almaktadır. Bunun yanında bölgeye ait bu karmaşık kentsel dokuda hangi unsurların baskın olduğu ve nedenleri araştırılmaktadır. Bu araştırma sürecinde alana dair sorun ve potansiyelleri derinlemesine tespit edebilmek için öncelikle alan ziyaretçilerine yüz yüze açık uçlu sorular içeren anket uygulanmıştır. Meydana ait detaylı kentsel sorun ve potansiyeller anket sonuçlarına göre ortaya konulmuştur. Araştırmanın devamında bu sorun ve potansiyellerin kent formu ile ilişkisinin olup olmadığı kent formunu içeren haritalar üzerinden araştırılmıştır. Bu kentsel form-neden araştırması yapılırken alanın bu çalışmada oluşturulan üç boyutlu modellemelerinden ve kentsel tipo-morfolojik analizlerinden yararlanılmıştır. Araştırma sonucunda meydana dair karma arazi kullanımının getirmiş olduğu kentsel potansiyellerin yanında özellikle çoğu kez ilk görüşte anlaşılması zor olan yine alana ait kentsel tipo-morfolojik temelli işlevsel sorunlar ortaya konulmuştur. Günümüzde hala kentsel dönüşüm ve yenileme projelerinin devam ettiği çalışma alanında bu araştırma sonuçlarının alana dair ilerleyen projelerde göz önüne alınmasının kullanıcı memnuniyetini artıracağı ön görülmektedir.