Havzaların Ekolojik Değerlerinin Korunması ve Planlanmasında Yasal Mevzuatların Yeri: Konya Kapalı Havzası Örneği
Anahtar Kelimeler:
Çevre hukuku- Ekolojik planlama- Havza ekosistemi- Konya Kapalı HavzasıÖzet
"Havzalar içerdiği doğal ve ekolojik desenler ile önemli ekosistemlere sahip olup; artan nüfus, antropojen kaynaklı baskılar, coğrafi karakteristiğe uymayan yanlış arazi kullanımları ve küresel -ulusal yasal mevzuata aykırı kullanımlara bağlı olarak ekolojik bozulma ve habitat parçalanmasına maruz kalmaktadır. Bozunuma uğrayan kentsel morfolojinin yanında beşerî coğrafya da olumsuz etkilenmekte, bölge halkının sosyoekonomik yapısını değiştirmektedir. Bu noktada havzalarda sınırları belirleyen, karşı karşıya g elen ekonomik -ekolojik ihtiyaçlar arasındaki optimal dengeyi ve koruma -kullanma dengesini sağlayan araçlar, yasal mevzuatlardır. Fakat mevzuatlardaki istisnai durumlar, kamu yararı ibareleri, uyumsuzluklarla birlikte vermiş olduğu belirsizlik ve açıklar ne ticesinde; havzadaki flora, fauna, endemik türler, habitatlar, ekolojik bütünlüğe ve biyoçeşitliliğe sahip hassas ekosistemler zarar görmektedir. Mekânsal planların bağlı olduğu yasa ve yönetmelikler bulunmakta fakat yetki karmaşası, kurumlar arası müdahal e sorunları, havza ekosistemi b ütününe aykırı kararlar barındırması, havzaların özgün ekolojik değerlerine standart koruma prensipleri getirmesi neticesinde de var olan planlar doğal değerler konusundaki gelecek kaygılarını azaltmamakta, daha da artırma ktadır. Çalışmanın materyalini oluşturan Konya Kapalı Havzası ise hassas karasal ve akuatik ortamları ile ekolojik sürecin kesintiye uğradığı, bozunuma maruz kalan bölge profilindedir. Ekosistem unsurlarının doğal nedenli sorunlara maruz kalmasının yanında mevcut planlardaki yanlış stratejilerin ve yasal çerçevedeki sorunların eklenmesi neticesinde ekolojik bozulmaların meydana geldiği görülmektedir. Bu doğrultuda çalışmanın teorik çerçevesinde havza ekosistem unsurlarının birbirleriyle olan ilişkiler ağı ele alınm ış; ardından ekosistem unsurlarına yönelik temel yasal düzenlemelere yer verilmiştir. Küresel, bölgesel ve yerel ölçekte çevre kavramı incelenmiş; anayasalar, kanunlar, uluslararası sözleşmeler ve yönetmeliklerde ekoloji, çevre ve koruma kavramlarına yönel ik ibareler ele alınmıştır. Çevresel korumada mevzuatların yeterliliği ve kapsayıcılığı, çalışmanın uygulama boyutunda Konya Kapalı Havzası örneklem alanı üzerindeki sonuçlar üzerinden tartışılmıştır. Çalışma sonucunda hassas havza ekosistemindeki denge ka ybında ve yanlış arazi kullanım kararlarında; yasal mevzuattaki eksikliklerin, istisnai durumların, uyumsuzlukların ve kamu yararı ibarelerinin önemli paya sahip olduğu ortaya konulmuştur. Havzanın korunmaya değer olan işlevlerinin bozulma nedenini ortaya koyarak, koruma yaklaşımının planlama sürecine yasal çerçevenin dahil edilmesi sonucunda sürdürülebilirliğin mümkün olabileceği tartışılmaktadır. Havzaların Ekolojik Değerlerinin Korunması ve Planlanmasında Yasal Mevzuatın Yeri: Konya Kapalı Havzası Örneği"
İndirmeler
Referanslar
Adhikari, K., Hartemink, A. E. (2016) Linking Soils to Ecosystem Services —A Global Review. Geoderma,
, 101-111. https://doi.org/10.1016/j.geoderma.2015.08. 009
Akgün, Ş. (2007). Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu Üzerine Bir İnceleme. Erciyes Üniversitesi
Hukuk Fakültesi Dergisi, 2, 263 -90.
Anderson, S. D. (1999). Watershed Management and Nonpoint Source Pollution, The Massachusetts
Approach, Boston Collage Environmental Affairs Law Review, Winter 1999, Vol:21, Issue: 2, pp:339, US.
Andrea, F., Bini, C., Amaducci, S. (2018). Soil and ecosystem services: Current knowledge and evidences
from Italian case studies. Applied Soil Ecology, 123, 693 -698.
Arat, G., Türkeş, M. (2002). Vizyon 2023: Bilim ve Teknoloji Stratejileri Teknoloji Öngörü Projesi Çevre ve
Sürdürülebilir Kalkınma Paneli Uluslararası Sözleşmeler Ön Rapor.
Atabay, S. (1998), Ekolojik Temele Dayalı B ölge Planlamasına K üreselleme A çısından Yakla şım, Ekolojik
Temele Dayalı B ölge Planlama Uluslararası Sempozyum Kitabı, Edit ör: Prof. Dr. Semra Atabay, İstanbul
Aydın, G., Bozyiğit, R. (2023). Beyşehir Gölü’nün Doğu Kesiminde Doğal Ortam Koşulları ve Arazi
Kullanımına Etkisi. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi (51), 206 -224.
https://doi.org/10.52642/susbed.1285682
Bağdatlı, C., Öztürk, B. (2014). Havza Morfolojik Özelliklerinin Belirlenmesinde Co ğrafi Bilgi Sistemlerinin
(CBS) Etkin Rol ü. Sakarya University Journal of Science, 18(1), 11 -19. https://doi.org/10.16984/saufbed.1100 0
Bai, M., Elsworth, D., Roegiers J. (1993). Multi -Porosity/Multi-Permeability Appro - Ach To The Simulation
Of Naturally Fracture Reservoirs, Water Resour. Res. 29 (6), 1621 -1633.
Boyla, K. A., Sinav, L., Dizdaro ğlu, D. E. (2019). T ürkiye Üreyen Ku ş Atlası. WWF -Türkiye, Do ğal Hayat ı
Koruma Vakf ı, İstanbul.
Bozyi ğit, R., G üngör, Ş. (2013). Konya Ovas ının Topraklar ı ve Sorunlar ı. Marmara Co ğrafya Dergisi (24),
-200.
Brooks, K., N., Ffolliott, P., F., Gregersen, H., M., Thames, J., L. (1996), Hydrology and the Management of
Watersheds, IOWA State University Pres / Ames, IOWA.
Ceylan, S. (2021). Son D önemde ‘Kesin Korunacak Hassas Alanlar ’ Olarak Koruma Alt ına Al ınan G öller
ile Tuz G ölü’nün Koruma S ınırındaki De ğişiklikler Üzerine De ğerlendirme, III. Uluslararas ı Sürdürülebilir
Turizm Kongresi (12 -14 Kas ım 2021), Genişletilmiş Özet Bildiri Kitab ı. s.: 16-23. Ordu.
C ̧ankal, G., Alk ın, R. C. (2024). İklim Değişikliği, Bilinçsiz Tar ım ve Afet Y önetimi: Karap ınar Obruklar ına Bir
Bakış. Afet ve Risk Dergisi, 7(2), 410 - 425. https://doi.org/10.35341/afet.1384107
C ̧epel, N. (1966). Orman Yeti şme Muhiti Tan ıtımının Pratik Esaslar ı ve Orman Yeti şme Muhiti Haritac ılığı.
İstanbul: Kurtuluş Matbaas ı.
C ̧epel, N. (1988). Peyzaj Ekolojisi Ders Kitab ı. İstanbul: İstanbul Üniversitesi Orman Fak ültesi Yay ınları.
Demir, H. (2011). Çevreyi Kirletenin Hukuki Sorumluluğu. Ankara
Demirtaş, R. (2019). Kuzey Anadolu Fay Sistemi (KAFS) Diri Faylar ı ve Deprem Etkinlikleri Paleosismolojik
C ̧alışmalar ve Gelecek Deprem Potansiyelleri, doi:10.13140/RG.2.2.36608.69125.
Ediboğlu, E. (2015). Ekolojik Hukuk Bakış Açısıyla Ekosistem Hakları. Türkiye Barolar Birliği Dergisi. 258 -276.
Eken, G., Magnin, G. (1999). A Preliminary Biodiversity Atlas of the Konya Basin, Central Turkey. Biodiversity
Programme Report – No 13. Do ğ al Hayatı Koruma Derne ğ i, İstanbul.
Elibüyük, U. (2025). Çevre Suçlarında Korunan Değerin İnsan Onuru ve Ekoloji Temelli Açıklanması Üzerine
Bir İnceleme. Kırklareli Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 3(1), 1-37. https://doi.org/10.62124/kluhfd.14891 13
Erdem, F. H., Heper, Y. (2011). Türkiye Cumhuriyeti Anayasaları ve Anayasa Önerileri (s. 43 -53). Seta
Yayınları.
Forman, R.T.T. (1995) Land Mosaics. The Ecology of Landscapes and Regions. Cambridge: Cambridge
University Press.
Gezgin, C., Tiryakio ğlu, İ., Ekercin, S., G ürbüz, E. (2020). Tuz G ölü Fay Zonu (TGFZ) G üney Kesimine ait
Tektonik Hareketlerin GNSS G özlemleri ile İzlenmesi. Afyon Kocatepe Üniversitesi Fen ve M ühendislik
Bilimleri Dergisi, 20(3), 456 -464. https://doi.org/10.35414/akufemubid.690886
Gökçe, O., T üfekçi M. K., G ürboğa Ş. (2014). Y üzey Faylanmas ı Tehlikesinin De ğerlendirilmesi ve Fay
Sak ınım Bantlar ının Olu şturulması. AFAD, 377 s.
Güdük, Z. (2017). Türk Mevzuatında Çevreyi Kirletenin Hukuki Sorumluluğu. TBB Dergisi, 188 -224.
Güneş, A. M. (2010). Aarhus Sözleşmesi Üzerine Bir İnceleme. 1982 Anayasası Kapsamında Çevre Hakkının
Karşılaştırmalı Kısa Tahlili, 299 -328.
Güneş, A. M. (2020). Çevre Hukuku. Üçüncü baskı. Bursa: Adalet Yayınevi.
Güveyi, Ü. (2018). 1982 Anayasası Kapsamında Çevre Hakkının Karşılaştırmalı Kısa Bir Tahlili. Marmara
Üniversitesi Hukuk Fakültesi Hukuk Araştırmaları Dergisi, 24(2),633 -659.
Handl, G. (2012). Declaration of the united nations conference on the human environment (Stockholm
Declaration), 1972 and the rio declaration on environment and development, 1992. United Nations
Audiovisual Library of International Law.
Kantarcı, D. (1986). Genetik Toprak Sınıflandırmasının Ana Konuları 1. Ayrı şma ve Olu şum Olayları. Journal
of the Faculty of Forestry Istanbul University 32 -44. https://doi.org/10.17099/jffiu.53848
Kantarcı, M. (2000). Toprak İlmi. İstanbul: İstanbul Üniversitesi Orman Fak ültesi Yayınları.
Kayhan, A. (2013). Birleşmiş Milletle Çevre Programı Üzerine Bir İnceleme. Public and Private International
Law Review, 61 -90.
Kusler, J. (2003). Wetlands and Watershed Management, Institute for Wetland Science and Public Policy
of the Association of State Wetland Managers, Publication Number: 28.
Kuzu, B. (1997). Sağlıklı ve Dengeli bir Çevrede Yaşama Hakkı. İstanbul: Fakülteler Matbaası.
Küçükali, U. F. (2005). Havza Tan ımı ve Do ğal Kaynak Y önetimi. Doktora Tezi. Y ıldız Teknik Üniversitesi/Fen
Bilimleri Enstitüsü, İstanbul.
Kürçer, A., G ökten, Y. E. (2014) Tuz G ölü Fay Zonu ’nun Neoteknik D önem Özellikleri Depremselliği,
Geometrisi ve Segment Yap ısı. Maden Tetkik ve Arama Dergisi, 149: 19 -69.
McHarg, I. L. (1981). Human Ecological Planning at Pennsylvania. Landscape Planning, 8(2), 109-120.
https://doi.org/10.1016/0304 -3924(81)90029-0
Odum, E. P. (1971). Fundamentals of Ecology. Third Edition, W.B. Saunders Co., Philadelphia, 1 -574.
Özügül, M. D. (2004). Ekolojik Planlamada Kullan ılabilecek Analitik Bir Model Önerisi. Doktora Tezi. Y ıldız
Teknik Üniversitesi/Fen Bilimleri Enstitüsü, İstanbul.
Pallemaerts, M. (1993). Stockholm'den Rio'ya Uluslararası Çevre Hukuku. London.
Pekkan, E. (2004). Konya Kapalı Havzasında Karstik Ç öküntü Yapıları Olan Obrukların Olu şumunu
etkileyen Hidrojeokimyasal S üreçlerin İncelenmesi. Ankara: Hacettepe Üniversitesi.
Polasky, S., Nelson, E., Pennington, D., Johnson, K. A. (2011). The İmpact of Land -Use Change on Ecosystem
Services, Biodiversity and Returns to Landowners: A Case Study in the State Of Minnesota. Environmental
and Resource Economics, 48(2), 219 -242.
Şener, Ş., Ta ştekin, N. (2019). Bey şehir (Konya) Ovas ının Hidrojeolojik ve Hidrojeokimyasal İncelemesi.
Mühendislik Bilimleri ve Tasar ım Dergisi, 7(3), 647 -661. https://doi.org/10.21923/jesd.54178 1
Şensoy, H., Palta, Ş. (2009). Yama ç Şekillerinin Toprak Erozyonuna Etkileri. Bart ın Orman Fak ültesi Dergisi,
(15), 95 -98.
Topçu, P. (2012). Tarım Arazilerinin Korunması ve Etkin Kullanılmasına Yönelik Politikalar (Basılmamış
uzmanlık tezi). Kalkınma Bakanlığı/İktisadi Sektörler ve Koordinasyon Genel Müdürlüğü, Ankara.
Turgut, N. (2009). Çevre Politikas ı ve Hukuku . Ankara: İmaj Yay ınevi.
Ulusay, R. (1999). Kentleşme Sürecinde Yer se çimi ve Depreme Dayan ıklı Yap ı İnşasında Jeolojik – Jeoteknik
Etütlerin Önemi ve İşlevi. (Birinci Baskı). Ankara: TMMOB Jeoloji M ühendisleri Odas ı Yay ını, 1-11.
Yaşamış, F. (2005). Çevre Ceza Hukuku'nda Son Gelişmeler; Yeni Türk Ceza Kanunu ve Kabahatler
Kanunu. Ankara.
Yavuz, C., Topuz, M. (2015). Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanununda Değişiklik Yapılması Hakkında
Kanun'un Türk Medeni Kanunu'nun Miras Hukukuna İlişkin Hükümlerinde Yaptığı Değişiklikler. Marmara
Üniversitesi Hukuk Fakültesi Hukuk Araştırmaları Dergi si, 21(2),663-700.
Yılmaz, M. (2010). Karapınar Ç evresinde Yeraltı Suyu Seviye De ğ işimlerinin Yaratmı ş Olduğ u Ç evre
Sorunları. Ankara Üniversitesi Ç evrebilimleri Dergisi, 2(2), 145 -163.
Ek Dosyalar
Yayınlanmış
Nasıl Atıf Yapılır
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2026 Sena Şükran Türedi- Mustafa Var
Bu çalışma Creative Commons Attribution 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
