Kentsel Dokunun Mikroklima Üzerindeki Etkisinin Yüzey Sıcaklıkları İle Ölçülmesi: Konya Kenti Örneği
Anahtar Kelimeler:
CBS (Coğrafi Bilgi Sistemleri)- Kentsel Isı Adası- Kentsel Morfoloji- Küresel İklim DeğişikliğiÖzet
"Küresel iklim değişikliği, hızlı kentleşme ve artan nüfus yoğunluğu, kentsel alanlarda “ısı adası etkisi” olarak bilinen olgunun giderek artmasına neden olmaktadır. Bu etki; yapı yoğunluğu, yol kaplamaları, enerji tüketimi ve doğal yeşil alanların azalması gibi faktörlerin birleşimiyle şehirlerde kırsal alanlara kıyasla daha yüksek sıcaklıkların oluşmasına yol açmaktadır. Yapı yüksekliği, yol genişliği ve sokak yönelimi gibi kentsel doku özellikleri, ısı adasının şiddetini belirlemede belirleyici unsurlardır. Özellikle geçirimsiz yüzeyler (beton, asfalt, vb.) gün boyunca güneş ışığını absorbe ederek gece ısı yayılımına neden olmakta, bu da kent içi sıcaklıkları artırmaktadır. Bu çalışmada, Konya il merkezinde farklı özelliklere sahip dört bölge seçilerek (bahçeli konut bölgesi, küçük sanayi sitesi, Kulesite AVM çevresi ve Yazır mahallesi) ısı adası etkisi CBS tabanlı analizlerle incelenmiştir. Arazi kullanımı ve bitki örtüsü analizleri için NDVI ve NDBI indeksleri, kentsel yoğunluk için TAKS, KAKS, kat yüksekliği ve yeşil alan oranı gibi parametreler kullanılmıştır. 2024 Temmuz ayı verilerine göre, Kulesite AVM çevresinde yüzey sıcaklığı 31 °C’ye ulaşırken, mezarlık ve park alanlarında 0,4–16 °C arasında ölçülmüştür. NDBI değerleri kent merkezinde +1’e yaklaşırken, çeperde -1’e yaklaşmıştır. NDVI sonuçları da yeşil alanların sıcaklık düşürücü etkisini doğrulamaktadır. Sonuç olarak, kent merkezindeki yoğun yapılaşmanın ısı adası etkisini artırdığı, yeşil alanların ise bu etkiyi azaltmada kritik rol oynadığı belirlenmiştir. Bu doğrultuda, Konya gibi kentlerde yeşil altyapı odaklı, iklim duyarlı planlama stratejilerinin geliştirilmesi önem arz etmektedir."
İndirmeler
Referanslar
Akbari, H. M. (2012, April 12). The long-term effect of increasing the albedo of urban areas. Environmental
Research Letters, 7(2), 1-11.
Artis, D. A. (1982). Survey of emissivity variability in thermography of urban areas. Remote sensing of
Environment, 12(4), 313-329.
Bechtel, B. A. (2015, Şubat 2). Mapping local climate zones for a worldwide database of the form and
function of cities. ISPRS International Journal of Geo-Information, 4(1), 200-2019.
Boyko, C. T. (2011). Clarifying and re-conceptualising density. Progress in planning, 76(1), 1-61.
Brahimi, M. B. (2023, November 28). Enhancing urban microclimates: Potential benefits of greenery
strategies in a semi-arid environment. Sustainability, 15(23), 1-22.
Bulkeley, H. (2013). Cities and climate change. London, İngiltere: Routledge.
Changnon, S. A. (1996). Impacts and responses to the 1995 heat wave: A call to action. Bulletin of the
American Meteorological society, 7(77), 1497-1506.
Deo, R. C. (2017). Forecasting long-term global solar radiation with an ANN algorithm coupled with
satellite-derived (MODIS) land surface temperature (LST) for regional locations in Queensland.
Renewable and Sustainable Energy Reviews, 72, 828-848.
Equere, V. M. (2021, June). Integration of topological aspect of city terrains to predict the spatial
distribution of urban heat island using GIS and ANN. Sustainable Cities and Society, 69, 1-17.
He, B. J. (2020). Relationships among local-scale urban morphology, urban ventilation, urban heat island
and outdoor thermal comfort under sea breeze influence. Sustainable Cities and Society, 60, 1-20.
Huang, S. T. (2021). A commentary review on the use of normalized difference vegetation index (NDVI)
in the era of popular remote sensing. Journal of Forestry Research, 32(1), 1-6.
Kim, H. G. (2018, August). Effects of Urban Heat Island mitigation in various climate zones in the United
States. Sustainable Cities and Society(41), 841-852.
Nichol, J. &. (2005). Modeling urban environmental quality in a tropical city. Landscape and urban
planning, 73(1), 49-58.
Oke, T. R. (1995). The heat island of the urban boundary layer: characteristics, causes and effects. Wind
climate in cities, 81-107.
Pearlmutter, D. B. (1999). Microclimatic analysis of “compact” urban canyons in an arid zone. Atmospheric
Environment, 33(24-25), 4143-4150.
Poumadere, M. M. (2005). The 2003 heat wave in France: dangerous climate change here and now.
Risk Analysis: an International Journal, 25(6), 1483-1494.
Yang, X. C. (2014). A framework for assessment of the influence of China’s urban underground space
developments on the urban microclimate. Sustainability, 6(12), 8536-8566.
Yin, C. Y. (2018). Effects of urban form on the urban heat island effect based on spatial regression
model. Science of the Total Environment, 634, 696-704.
Yuan, F. (2008, December 21). Land-cover change and environmental impact analysis in the Greater
Mankato area of Minnesota using remote sensing and GIS modelling. International Journal of Remote
Sensing, 29(4), 1169-1184.
Zha, Y. G. (2003). Use of normalized difference built-up index in automatically mapping urban areas
from TM imagery. International journal of remote sensing, 24(3), 583-594.
Ek Dosyalar
Yayınlanmış
Nasıl Atıf Yapılır
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2026 Merve Çakır- Hale Öncel
Bu çalışma Creative Commons Attribution 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
