Afet Sonrası İyileşmede Yer Oluşturmanın Toplumsal Dirençliliği Artırmada Rolü
Anahtar Kelimeler:
Yer Oluşturma- Toplumsal Dirençlilik- Afet Sonrası İyileşme- Afetlere DayanıklılıkÖzet
"Bu çalışma afet sonrası iyileşme bağlamında yer oluşturmanın (placemaking) toplumsal dirençliliği artırmadaki rolünü sorgulamaktadır. Bu bağlamda afet sonrası iyileşmede toplum dirençliliğini artırmak için yer oluşturmaya yönelik farklı yaklaşımları incelemektedir. Çalışma dirençlilik ve onunla ilişkili olarak hasar görebilirlik kavramlarına da değinmektedir. Ardından, dirençliliğin bir alt kategorisi olan topluluk dirençliliği üzerinde durulmuş ve yer oluşturmanın kapsamından bahsedilerek topluluk dirençliliğinin yer oluşturma pratikleriyle nasıl artırılabileceği vurgulanmıştır. Çalışma kentsel çalışmalar, sosyal bilimler ve mimarlık perspektifinden faydalanılarak teorik ve bütünleşik bir yaklaşım içerisinde, yer oluşturma uygulamalarının afetlerin ardından toplulukların uyum ve dayanıklılık sağlama kapasitelerini nasıl güçlendirebileceğini keşfetmeyi amaçlamaktadır. Yer oluşturmanın sosyal bağları güçlendirme, kolektif dayanışmayı artırma, topluluğun kimliğini güçlendirme ve belleğe katkıda bulunma gibi yollarla uzun vadeli iyileşme süreçlerine katkıda bulunma potansiyeli ele alınmaktadır. Afet sonrası iyileşme Afet Risk Yönetimi (ARY)'nin çok önemli bir yönüdür (Alcántara-Ayala vd., 2022). Bununla birlikte dirençlilik risk azaltma, altyapı ve acil durum yönetimi ile ilgili pek çok ulusal hükümet stratejisinde yer alan yeni bir anahtar terimdir. Dirençlilik terimi afet riski araştırmalarında hasar görebilirlik terimi ile birlikte önemli bir paradigma haline gelmiştir (Fereke ve Friedrich, 2018). Yer oluşturma kavramı ise, günümüzdeki anlamına en yakın şekliyle ilk olarak 1960'larda kullanılmaya başlanmıştır. Bu dönemde şehir planlamasına alternatif yaklaşımlarla birlikte geliştirilen bu anlayış küçük ölçekli, karma kullanımlı, yaya dostu sokakların ve mevcut bina ve mahallelerin korunmasının önemini vurgulamıştır. Project for Public Space (PPS)'in 1995 yılı sonrasında plancı ve paydaşların birlikte çalıştığı yeni bir planlama sürecini tanımlamak için tercih etmesinden sonra günümüzdeki anlamıyla kullanılır hale gelmiştir. Pek çok tanımı olmakla birlikte genel olarak yer oluşturma şehir sakinleri ve paydaşlarının yaşadıkları mahalle ve kamusal alanları -ihtiyaçlarına uygun olarak yaşamak isteyecekleri bir yer olmalarını sağlayacak biçimde- şekillendirip tasarlayabilmeleri gerektiği fikrine dayanmaktadır (Istoriou ve Pozoukidou, 2024; McKinnon ve Schrag, 2023). Afet Sonrası İyileşmede Yer Oluşturmanın Toplumsal Dirençliliği Artırmada Rolü"
İndirmeler
Referanslar
AFAD. (2014). Açıklamalı Afet Yönetimi Terimleri Sözlüğü. T.C. İçişleri Bakanlığı Afet ve Acil Durum Yönetimi
Başkanlığı. https://www.afad.gov.tr/kurumlar/afad.gov.tr/3495/xfiles/sozluk.pdf adresinden erişildi.
AFAD. (2022). Açıklamalı Afet Yönetimi Terimleri Sözlüğü. T.C. İçişleri Bakanlığı Afet ve Acil Durum Yönetimi
Başkanlığı. https://www.afad.gov.tr/kurumlar/afad.gov.tr/e_Kutuphane/Kitaplar/2025/Afet-
Yo%CC%88netim-Terimleri-So%CC%88zlu%CC%88g%CC%86u%CC%88.pdf adresinden erişildi.
Agile-city.com, 2025 ,https://agile-city.com/blog/project-office-the-commons-in-christchurch-nz/
Alamy, (2025), https://www.alamy.com/rikuzentakata-japan-19th-aug-2019-a-huge-sea-wall-built-alongthe-
coast-to-protect-the-takata-matsubara-memorial-park-for-tsunami-disaster-under-constructionwhere-
the-miracle-pine-tree-is-preserved-as-a-survivor-of-the-2011-tsunami-the-memorial-park-isconstructed-
by-the-government-of-japan-and-the-government-of-iwate-prefecture-to-remember-thevictims-
of-the-2011-earthquake-and-as-a-symbol-of-strong-will-for-reconstruction-the-park-will-open-its-new-great-east-japan-tsunami-museum-on-september-22-2019-and-its-full-services-at-the-beginning-of-
-the-tohoku-media-tour-iwate-image264570448.html
Alcántara-Ayala, I., Gomez, C., Chmutina, K., van Niekerk, D., Raju, E., Marchezini, V., … Gaillard, J. (2022).
Fostering Disaster Recovery. Disaster Risk, 535-566. doi:https://doi.org/10.4324/9781315469614-22
Amazon UK, 2026, https://www.amazon.co.uk/Hanamizuki-michi-2013-editor-
Kinnohoshisha/dp/4323072589
Augé M. (1995). Non-places : Introduction to the Anthropology of Supermodernity. London: Verso.
Aven, T. (2025). On the Relationship Between Disaster Risk Science and Risk Science. Risk Analysis, 2025
Sep;45(9), 2494-2503. doi:https://doi.org/10.1111/risa.70045
Aven, T. ve Renn, O. (2009). On Risk Defined as an Event Where the Outcome Is Uncertain. Journal of
Risk Research, 12(1), 1-11. doi:https://doi.org/10.1080/13669870802488883
Brand, D., Nicholson, H. ve Allen, N. (2019). The Role of Placemaking as a Tool for Resilience: Case
Studies from Post-Earthquake Christchurch, New Zealand. Earthquakes - Impact, Community Vulnerability
and Resilience. doi:https://doi.org/10.5772/intechopen.85119
Campanella, T. J. (2006). Urban Resilience and the Recovery of New Orleans. Journal of the American
Planning Association, 72(2), 141-146. doi:https://doi.org/10.1080/01944360608976734
Certeau, M. de. (2008). The Practice of Everyday Life. (S. Rendall, Çev.). Berkeley: University of California
Press.
Discovercontainers.com, 2025, https://www.discovercontainers.com/projects/restart-container-mall/
Elsevier, Scopus.com
Fereke, A. ve Friedrich, F. (2018). Introduction to “Urban Disaster Resilience and Security—Addressing
Risks in Societies”. A. Fereke ve F. Friedrich (Ed.), Urban Disaster Resilience and Security içinde (ss. 1-9).
The Urban Book Series. Springer, Cham.
Fields, B., Wagner, J. ve Frisch, M. (2014). Placemaking and Disaster recovery: Targeting Place for
Recovery in post-Katrina New Orleans. Journal of Urbanism: International Research on Placemaking and
Urban Sustainability, 8(1), 38-56. doi:https://doi.org/10.1080/17549175.2014.881410
Google Earth, 2025.
Google Scholar, scholar.google.com
Ishinomakiminamihama-park.jp (2025), https://ishinomakiminamihama-park.jp/en/ganbaro_ishinomaki/
Istoriou, Th. ve Pozoukidou, G. (2024). Understanding placemaking in the context of spatial planning:
insights from a literature review. Journal of Urbanism: International Research on Placemaking and Urban
Sustainability, 1-18. doi:https://doi.org/10.1080/17549175.2024.2415632
Kaplan, S. and Garrick, B.J. (1981). On the Quantitative Definition of Risk. Risk Analysis, 1(1), pp.11–27.
doi:https://doi.org/10.1111/j.1539-6924.1981.tb01350.x.
Kondo, T., Ghezelloo, Y. ve Sakaguchi, N. (2024). Emerging Place Governance to Lost Places for
Communities: Government Planning and Citizen-driven Placemaking in the Disaster Memorial Parks after
the 2011 Japan Tsunami. International Journal of Disaster Risk Reduction, 114, 104907.
doi:https://doi.org/10.1016/j.ijdrr.2024.104907
Lefebvre, H. (1991). The Production of Space. (D. Nicholson-Smith, Çev.) (s. 42). Oxford, UK: Blackwell.
Lew, A. A. (2017). Tourism Planning and Place Making: Place-making or Placemaking? Tourism
Geographies, 19(3), 448-466. doi:https://doi.org/10.1080/14616688.2017.1282007
Magis, K. (2010). Community Resilience: An Indicator of Social Sustainability. Society & Natural Resources,
(5), 401-416. doi:https://doi.org/10.1080/08941920903305674
Manyena, S. B. (2006). The concept of resilience revisited. Disasters, 30(4), 434-450.
doi:https://doi.org/10.1111/j.0361-3666.2006.00331.x
Mayer, B. (2019). A Review of the Literature on Community Resilience and Disaster Recovery. Current
Environmental Health Reports, 6(1). doi:https://doi.org/10.1007/s40572-019-00239-3
McKinnon, C. ve Schrag, A. (2023, 1 Ocak). Understanding Creative Placemaking: A Literature Review.
eresearch.qmu.ac.uk. https://eresearch.qmu.ac.uk/handle/20.500.12289/12763 adresinden erişildi.
Project for Public Spaces (Ed.). (t.y.). Placemaking: What if We Built Our Cities Around Places . Project
for Public Spaces. https://www.pps.org/product/placemaking-what-if-we-built-our-cities-around-places
adresinden erişildi.
Rivera, F. I. ve Kapucu, N. (2015). Disaster Vulnerability, Hazards and Resilience. Springer.
doi:https://doi.org/10.1007/978-3-319-16453-3
Rosa, E. A. (1998). Metatheoretical Foundations for post-normal Risk. Journal of Risk Research, 1(1), 15-44.
doi:https://doi.org/10.1080/136698798377303
Shimizu, M. (2012). Resilience in Disaster Management and Public Policy: A Case Study of the Tohoku
Disaster. Risk, Hazards & Crisis in Public Policy, 3(4), 40-59. doi:https://doi.org/10.1002/rhc3.17
Ulusal Tez Merkezi, tez.yok.gov.tr
Thomson, D. E. (2008). Strategic, Geographic Targeting of Housing and Community Development
Resources. Urban Affairs Review, 43(5), 629-662. doi:https://doi.org/10.1177/1078087407311193
UNDRR. (2017). Recovery. www.undrr.org. 25 Mart 2025 tarihinde
https://www.undrr.org/terminology/recovery adresinden erişildi.
UNDRR. (2019). Global Assessment Report on Disaster Risk Reduction. Geneva, Switzerland: United
Nations Office for Disaster Risk Reduction (UNDRR). https://www.preventionweb.net/publication/globalassessment-
report-disaster-risk-reduction-2019 adresinden erişildi.
WHO (1998). Health promotion glossary. World Health Organization. (2020)’dan aktarıldı.. WHO Glossary
for Health Emergency and Disaster Risk Management. World Health Organization.
adresinden erişildi.
Ek Dosyalar
Yayınlanmış
Nasıl Atıf Yapılır
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2026 Fatma Betül Erbilen- Aslı Ceylan Öner
Bu çalışma Creative Commons Attribution 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
