Yıkım ve Yeniden İnşa: Sümerbank Kuşadası Dinlenme Kampı Sosyal Tesis Binası
Anahtar Kelimeler:
Kuşadası- Modern Mimarlık- Sosyal Tesis- Sümerbank- YıkımÖzet
"Türkiye'de Cumhuriyet Dönemi’nde izlenen fabrika politikaları, sanayileşme ve modernleşme hedeflerinin bir parçası olarak şekillenmiştir. Bu süreçte devlet tarafından kurulan fabrikalar, yalnızca üretim faaliyetleriyle sınırlı kalmamış; aynı zamanda işçilerin yaşam kalitesini yükseltmeyi amaçlayan barınma, sağlık, eğitim ve sosyal imkanların sunulduğu bütüncül yerleşkeler olarak planlanmıştır. Sümerbank Nazilli Basma Fabrikası yerleşkesi dışında Aydın ili Kuşadası ilçesinde tüm Sümerbank işçilerinin dinlenme/tatil ihtiyaçlarını karşılamak amacıyla kurulan Sümerbank Kuşadası Dinlenme Kampı’na sahip olması ile diğer örneklerden ayrışmaktadır. Sümerbank Kuşadası Dinlenme Kampı, Sümerbank’ın sosyal fabrika politikaların mekânsal yansıması olarak öne çıkan, ancak günümüze ulaşamamış bir modern mimarlık örneğidir. Bu çalışmanın amacı, Sümerbank Kuşadası Dinlenme Kampı'nda bulunan sosyal tesis binasının mimari, kültürel ve toplumsal önemini ortaya koymak ve 1960’tan 2020’ye kadar uzanan süreçte, sosyal devlet, modernleşme ve liberalleşme politikaları çerçevesinde bu yapının dönüşümünü değerlendirmektir. Sosyal tesis binası, Sümerbank’ın modern mimarlık mirasına katkısını yansıtan ve elli yıllık bir süreçte farklı nedenlerle birçok kez yıkılıp yeniden inşa edilen bir yapı olarak önemli bulunmuştur. Araştırma kapsamında arşiv belgeleri, mimari çizimler, hava fotoğrafları ve kişisel fotoğraf arşivleri incelenmiş; ayrıca alan çalışması ve sözlü tarih çalışmaları gerçekleştirilmiştir. Mekânsal analizler ve kullanım biçimleri, tarihsel bağlamda işçiler ve ailelerinin belleği üzerinden değerlendirilmiştir. Sümerbank Kuşadası Dinlenme Kampı’ndaki sosyal tesis binası, Türkiye’nin modernleşme ve sanayileşme sürecinde sosyal fabrika politikalarının özgün bir örneğini sunmaktadır. Kampın sosyal tesis işlevi, aynı alanda kıyı kanunu, imar düzenlemeleri ve işlevsel gereksinimlerden kaynaklanan nedenlerle birkaç kez yıkılıp yeniden inşa edilen yapılarda sürdürülmüştür. Bu yıkım ve yeniden yapım döngüsü, Türkiye’nin geçirdiği sosyo-ekonomik değişimlerle doğrudan bir paralellik taşımaktadır. Ancak bu süreç, Erken Cumhuriyet Dönemi’nin önemli modernist yapı örneklerinden birinin yitirilmesine yol açmıştır. Bu mirasın günümüze ulaşamaması, koruma ve belgeleme çalışmalarının gerekliliğini vurgulamakta ve yıkım-yapım döngüsünün, kullanım açısından Yıkım ve yeniden inşa: Sümerbank Kuşadası Dinlenme Kampı Sosyal Tesis Binası"
İndirmeler
Referanslar
Bigat, B. (2017). Kuruluşu ve ilk yıllarında Nazilli Sümerbank Basma Fabrikası (Yüksek lisans tezi). Adnan Menderes Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Aydın.
Cengizkan, A. (2009). Fabrika’da barınmak: Erken Cumhuriyet Dönemi’nde işçi konutları: Yaşam, mekân ve kent. Ankara: Arkadaş Yayınevi.
Doğan, Ç. E. (2009). Nazilli Basma Fabrikası yerleşimi. A. Cengizkan (Ed.), Fabrika’da barınmak: Erken Cumhuriyet Dönemi’nde Türkiye’de işçi konutları, yaşam, mekân ve kent (s. 77–110). Ankara: Arkadaş Yayınevi.
Doğan, H., Kocaman, S., Çakır, N., & Üngüren, E. (2011). Çağdaş işletmelerin sosyal sorumluluk anlayışı ekseninde Sümerbank Nazilli Basma Fabrikası örneği ve Cumhuriyet kültürünün yerleşmesindeki rolü.
Uluslararası Alanya İşletme Fakültesi Dergisi, 3(1), ss. 183–200.
Ergin, F. (1978). Kemal Atatürk. İzmir: Yaşar Eğitim ve Kültür Vakfı Yayınları.
Erdem İşmal, Ö. (2023). Burslu öğrencisinin gözünden Sümerbank: Mustafa Kemal Atatürk’ün büyük eseri ve mirası. Yedi: Sanat, Tasarım ve Bilim Dergisi, Cumhuriyet Özel Sayısı, ss. 15–30. https://doi.org/10.17484/yedi.1331419
Gülerman, A. (1987). Türkiye’nin ekonomik ve sosyal yapısı. İzmir: Anadolu Matbaacılık.
Kuyucuklu, N. (1986). Türkiye iktisadı. İstanbul: Beta Basım Yayım.
Meydan, S. (2023). Cumhuriyet’in sosyo-kültürel fabrika örneği: Sümerbank Nazilli Basma Fabrikası (Yüksek lisans tezi). Yeditepe Üniversitesi, Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi Enstitüsü, İstanbul.
Öden, İ. (2023). Nazilli Sümerbank’ın koynunda bir yaşam. T. E. Sepetçioğlu (Ed.), Cumhuriyetin 100. Yılında geçmişten geleceğe Nazilli (s. 183-212). Ankara: Akademisyen Yayınevi Kitabevi.
Sümerbank Aylık Endüstri ve Kültür Dergisi. (1961). Sayı 1, Temmuz, 24–29.
Sümerbank Devre Toplantısı. (1974, 6–7 Aralık). Nazilli, Aydın.
Sümerbank İşveren Sendikaları. (1984). Çalışma hayatı ile ilgili yeni yasal düzenlemeler semineri, 21–23
Mayıs 1984, 24–26 Mayıs 1984. Kuşadası, Aydın.
Sümerbank Nazilli Basma Sanayi Müessesesi Raporu. (1978). Ankara: T.C. Başbakanlık Yüksek Denetleme Kurulu.
Sümerbank Nazilli Basma Sanayi Müessesesi. (1966, 1968, 1981, 1983, 1984). Faaliyet raporları. Nazilli, Aydın.
Sümerbank Teşekkül, Müessese, Fabrikalar ve İştirakleri. (1980). Devre faaliyet raporu (6 aylık).
Uzunoğlu, E. (2008). The constitution of power relations in spaces of industrial production: The case of four Sümerbank campuses in the Aegean region (Doktora tezi). İzmir Yüksek Teknoloji Enstitüsü, İzmir.
Veli, M. (2010). Sümerbank açılırken. Kuşadası Yerel Tarih Dergisi, 17.
Yıldız Altın, K. (2022). Bir kültürel-yaratıcı endüstri modeli olarak Sümerbank Nazilli Basma Fabrikası. Folklor Akademi Dergisi, 5 (1), ss. 169–183.
Zeybekoğlu, S. (2009). Erken Cumhuriyet Dönemi’nde sanayi komplekslerinin mekânsal analizi. A.
Cengizkan (Ed.), Fabrika’da barınmak: Erken Cumhuriyet Dönemi’nde Türkiye’de işçi konutları, yaşam, mekân ve kent (s. 215–254). Ankara: Arkadaş Yayınevi.
Arşiv Kaynakları
Nazilli Sümerbank Sayfası fotoğraf arşivi
Kuşadası Yerel Tarih Dergisi Arşivi.
Kuşadası Belediyesi arşivi.
Harita Genel Müdürlüğü Harita arşivi.
Sözlü Tarih Çalışmaları
İ. Ö., Nazilli Sümerbank Derneği Kurucu Başkanı ve Sümerbank Nazilli Basma Fabrikası eski çalışanı, 07.06.2024.
Ö. S., Şehir Plancısı, Diana Travel firması eski çalışanı, 24.05.2024.
A. R. A., 1992-1998 yılları arası Sümerbank Nazilli Basma Fabrikası Sosyal Hizmet Müdürü, 30 Mayıs 2024.
İnternet Kaynakları
URL1: https://www.gocay.com.tr/tr/turizm/pine-bay-beach-club/, Erişim tarihi: 10.09.2024.
URL2: https://www.tripadvisor.com/Hotel_Review-g297972-d618494-Reviews-Ephesia_Holiday_Beach_Club-Kusadasi_Turkish_Aegean_Coast.html, Erişim tarihi: 10.09.2024.
URL3: https://ephesiaholidaybeachclub.hotels-kusadasi.com/tr/, Erişim tarihi: 10.09.2024.
Ek Dosyalar
Yayınlanmış
Nasıl Atıf Yapılır
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2026 Burcu Taşcı- Mehmet Melih Cin
Bu çalışma Creative Commons Attribution 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
