Kentsel Dönüşüm Sürecinde Morfolojik Değişim: Uluırmak Mahallesi Örneği
Anahtar Kelimeler:
Kentsel dönüşüm- kentsel morfoloji- mekân dizimi- tarihsel coğrafi yaklaşım- Uluırmak MahallesiÖzet
"Kentsel dönüşüm kavramı II. Dünya Savaşı sonrasında başlayan bir süreç içerisinde gelişerek, günümüze gelmiş ve mekânsal gelişim stratejisi olarak kullanılan bir süreci ifade etmektedir. Kentlerin gelişiminde önemli bir yeri olan kentsel dönüşüm uygulamala rı; kentin fiziksel, ekonomik ve sosyal yapısını da etkilemektedir. Bu noktada yapılan uygulamaların ve sonuçlarının değerlendirilmesi, önem taşımaktadır. Çalışma kapsamında 2017 yılında tamamen yıkılarak yeniden planlanan ve kentsel dokusu köklü bir biçim de değişime uğrayan Uluırmak Mahallesi çalışma alanı olarak seçilmiştir. Uluırmak Mahallesinde yapımı devam eden kentsel dönüşüm projesi kentsel morfoloji bağlamında ele alınarak irdelenmiştir. Kentsel morfoloji, kentlerin fiziksel yapısındaki oluşum ve de ğişim süreçlerini sosyal ve kültürel yapıyı anlamayarak yorumlamaya imkân veren yaklaşımlar ve analiz yöntemleri barındırmaktadır. Tarihsel coğrafi yaklaşımında sıklıkla kullanılan kent planı analizi ile sokak, parsel ve yapı dokusundaki değişim analiz edi lmiştir. Çalışma kapsamında yararlanılan diğer bir analiz yöntemi ise konfigürasyonel yaklaşımı oluşturan mekân dizimi analizleridir. Mekân dizimi analizleri ile sokak dokusundaki değişimin incelenen alandaki hareketliliği ne ölçüde etkilediği analiz edilm iştir. Kentsel dönüşüm projesi ile ana akslar korunmuş ancak küçük parsellerden ve bu parsellerde bulunan az katlı bahçeli konutlardan oluşan kentsel dokunun yerine büyük yapı adaları ve yüksek katlı kapalı sitelerden oluşan bir kentsel doku planlanmıştır. Mekân dizimi analizleri için oluşturulan aks haritaları incelendiğinde aks sayısının önemli ölçüde azaldığı görülmektedir. Ayrıca yapılan bütünleşme ölçümlerinde bölgenin önemli bir aksı olan Karaman Caddesinin bütünleşme değerinin arttığı görülmektedir. Bütünleşme değerinin artması iyi bir sonuç olarak düşünülse bile, kapalı siteler erişimin kısıtlanmasına sebep olmaktadır. Ayrıca yapılan analizler kentsel dönüşüm projesinin kentsel dokuyu geçmişten kopuk bir şekilde köklü bir biçimde değiştirdiğini ortay a koymaktadır. Bu değişim sadece fiziksel yapıyı değiştirmekle kalmayıp aynı zamanda sosyal yapının da değişimine neden olabilecek niteliktedir .Kentsel Dönüşüm Sürecinde Morfolojik Değişim: Uluırmak Mahallesi Örneği"
İndirmeler
Referanslar
Akkar Ercan, M. (2011). Challenges and conflicts in achieving sustainable communities in historic neighbourhoods of Istanbul. Habitat International, 35(2), 295 -306. doi:https://doi.org/10.1016/j.habitatint.2010.10 .001
Bobkova, E., Berghauser Pont, M., ve Marcus, L. (2021). Towards analytical typologies of plot systems: Quantitative profile of five European cities. Environment and Planning B: Urban Analytics and City Science, 48(4), 604 -620. doi:10.1177/239980831988090 2
Carmona, M. (2003). Public places urban spaces: The dimensions of urban design: Routledge.
Conzen, M. P. (2018). Core concepts in town -plan analysis. Teaching Urban Morphology, 123 -143.
Conzen, M. R. G. (1960). Alnwick, Northumberland: a study in town -plan analysis. Transactions and Papers (Institute of British Geographers)(27), iii -122.
Couch, C., Sykes, O., ve Börstinghaus , W. (2011). Thirty years of urban regeneration in Britain, Germany and France: The importance of context and path dependency. Progress in Planning, 75(1), 1 -52. doi:https://doi.org/10.1016/j.progress.2010.12 .001
Çalışkan, O., Mashhoodi, B., ve Akay, M. (2022). Morphological indicators of the building fabric: Towards a Metric Typomorphology. Journal of Urbanism: International Research on Placemaking and Urban Sustainability, 1-30. doi:10.1080/17549175.20221.23381
Çelikbilek, A., ve Öztürk, Ş. M. Ç. (2017). 6306 Sayılı Kanun kapsamında yürütülen kentsel dönüşüm çalışmaları ve İzmir uygulamaları. Medeniyet Sanat Dergisi, 3(2), 187 -213.
Çil, E. (2006). Bir Kent Okuma Araci Olarak Mekân Dizim Analizinin Kuramsal Ve Yöntemsel Tartişmasi.
Megaron YTÜ Mimarlık Fak. E -Dergisi, 1(4), 218.
Hillier, B. (1985). The nature of the artificial: the contingent and the necessary in spatial form in architecture. Geoforum, 16(2), 163-178. doi:10.1016/00-176185(85)90026-0
Hillier, B. (1997). Cities as Movement Economies. In (pp. 295 -344): Elsevier.
Hillier, B. (2002). A theory of the city as object: or, how spatial laws mediate the social construction of urban space. URBAN DESIGN International, 7(3), 153 -179. doi:10.1057/palgrave.udi.9000082
Hillier, B. (2007). Space is the machine: a configurational theory of architecture: Space Syntax.
Peponis, J., Ross, C., Rashid, M., ve Kim, S. H. (1996). Regularity and change in urban space: A syntactic analysis of movement and co -presence in Atlanta. Ekistics, 63(376-378), 4.
Riera Pérez, M. G., Laprise, M., ve Rey, E. (2018). Fostering sustainable urban renewal at the neighborhood scale with a spatial decision support system. Sustainable Cities and Society, 38, 440 -451. doi:https://doi.org/10.1016/j.scs.2017.12. 038
Roberts, P. (2008). The evolution, definition and purpose of urban regeneration. In Urban Regeneration: A Handbook. doi:10.4135/9781446219980
Şahin, A. (2025). Kentsel Dönüşüm Uygulamalarının Kent Morfolojisine Etkilerinin Değerlendirilmesine Yönelik Bir Yöntem Önerisi: Konya Kent Merkezi Örneği. (Doktora Tezi). Gazi Üniversitesi, Ankara.
Şahin, A., ve Selçuk, S. A. (2024). Tarihi Kent Merkezlerindeki Kentsel Dönüşüme Morfolojik Bir Yaklaşım: Konya Şükran Mahallesi Örneği. In (Vol. 16, pp. 2436 -2466): İdeal Kent Yayınları.
Toru, F. (2019). Tarihi kent merkezinde koruyarak canlandırma amaçlı kentsel dönüşüm çalışması: Konya -Meram örneği. (Y. Lisans Tezi). Aksaray Üniversitesi, Aksaray.
Url-1. https://uluirmakevleri.com/default Son erişim tarihi: 10.06.2025
Uz, M. A. (2022). Tarihi Konya Mahalleleri. adresinden erişildi https://www.dijitalkitabim.com/kitaplar/konya/konya-mahalleleri/2022/#page=1
Ünlü, T. (2018). Planning Practice and the Shaping of the Urban Pattern. In Oliveira, V. (Ed.), Teaching Urban Morphology (pp. 31 -49). Cham: Springer International Publishing.
Ünlü, T., ve Baş, Y. (2017). Morphological processes and the making of residential forms: morphogenetic
types in Turkish cities. Urban Morphology, 21(2), 105 -122.
Wang, H., Zhao, Y., Gao, X., ve Gao, B. (2021). Collaborative decision -making for urban regeneration: A literature review and bibliometric analysis. Land Use Policy, 107, 105479. doi:https://doi.org/10.1016/j.landusepol.2021.105 479
Zheng, H. W., Shen, G. Q., ve Wang, H. (2014). A review of recent studies on sustainable urban renewal.
Habitat International, 41, 272 -279. doi:10.1016/j.habitatint.2013.08.0 06
Ek Dosyalar
Yayınlanmış
Nasıl Atıf Yapılır
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2026 Ali Şahin- Semra Arslan Selçuk
Bu çalışma Creative Commons Attribution 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
