Kentsel Dönüşüm Morfolojik Yıkım: Trabzon Çömlekçi Mahallesi Örneği
Anahtar Kelimeler:
Kentsel Dönüşüm- Kentsel Mekân- Doluluk ve BoşlukÖzet
"Türkiye’de kentsel dönüşüm uygulamaları büyük çoğunlukla dönüşüm alanı olarak belirlenen yerlerin yıkımı ve tümden yeniden yapımı olarak sürdürülmektedir. Kentin sosyal ve ekonomik yapısını göz ardı eden ve ağırlıklı olarak kentin fiziki yapısının değiştirilmesine odaklanan bu süreç kaçınılmaz olarak kentin mevcut fiziki dokusunun bozulmasıyla sonuçlanmaktadır. Kentsel Dönüşüm aracılığı ile kentlere yapılan müdahalelerin morfolojik etkileri kentin bir bütün olarak makro formu üzerinde veya müdahale yapılan alan ve yakın çevresi üzerinde etkili olmaktadır. Trabzon kentinde seçilen ve bildirinin konusunu oluşturan uygulama, Çömlekçi Kentsel Dönüşüm Projesidir. Çömlekçi Kentsel Dönüşüm proje alanı yaklaşık 9,4 hektarlık bir alana sahip olup, Trabzon Kent Merkezi’nin doğu bitişiğinde, Trabzon Limanı ile Yavuz Selim Bulvarı arasında sıkıştırılmış bir konumdadır. Çömlek çi Mahallesi özgün topoğrafyası, onunla uyumlu yerleşimi ve üzerindeki kültür varlığı olarak tescilli yapıları ile biriciktir. Çömlekçi, tarihi bir mahalle olarak mülkiyete ve kamusal sokaklara bağlı zaman içerisinde oluşmuş bir kentsel dokuya sahipken, kentsel dönüşüme uğradıktan sonra tescilli olan yapılar dışında tamamen yıkılmış ve iki etap halinde yeniden tek elden projelendirilerek yapılmaya başlanmıştır. Çalışmanın amacı kentsel dönüşüm uygulaması ile yıkılıp yeniden yapılan bir mahallenin önceki ve sonraki durumlarını kentsel form elemanları ve mekânları üzerinden karşılaştırmak, kentsel uyum ve bütünleşmenin aracı olarak sürekliliği doluluk ve boşluklar üzerinden tartışmaktır. Çalışmada seçilen alan, M.R.G. Conzen tarafından geliştirilmiş tarihsel-coğrafya temelli morfoloji yaklaşımıyla ele alınmıştır.Bu bağlamda çalışma alanının eski haritalarından yararlanılarak sokak dokusu, doluluk -boşluk ilişkileri ve kullanım özelliklerinin yaklaşık 60 yıllık bir süreçteki dönüşümü incelenmiştir. 517 Kentsel Dönüşüm Morfolojik Yıkım: Trabzon Çömlekçi Mahallesi Örneği"
İndirmeler
Referanslar
Anonim. (2014, 09 28). Trabzon Haber Web Sitesi: https://www.trabzonhaber24.com/comlekcide -yikimlarbasladi adresinden alındı
Anonim. (2017). Maps Google . https://maps.app.goo.gl/gUkErNNGvtCPmdbj9 adresinden alındı
Anonim. (2021). ÇÖMLEKÇİ KENTSEL DÖNÜŞÜM PROJESİ’NİN TEMELİ ATILDI. https://www.dkbb.gov.tr/:https://www.dkbb.gov.tr/?p=15883 adresinden alındı
Anonim. (2024, Eylül 27). https://www.toki.gov.tr/illere-gore -projeler/13964 adresinden alındı
Anonim. (tarih yok). Trabzon Valiliği . Trabzon Valiliği Web Sitesi: http://www.trabzon.gov.tr/eski -trabzon -fotograglari adresinden alındı
Aydemir, S. (1989). Planlarla, Plansız Gelişen Kent. Mimarlık, s. 50 -52.
İller Bankası. (1967). Trabzon Analitik Etütleri. Ankara: İller Bankası Yayınları.
Baytal, Y. (2013). Trabzon Limanı İnşası. History Studies , 21-35.
Conzen, M. (1960). Alnwick, Northumberland, A Study in Town -plan Analysis. London: George Philip.
Çapa, M., & Çiçek, R. (2004). Yirminci Yüzyıl Başlarında Trabzon'da Yaşam. Trabzon: Serander Yayınları.
Çevik, S. (1991). Mekan -kimlik-kimliklendirme: Trabzon sokakları örneği / Space -identity-identification:Examples from Trabzon streets.
Gauthier, P., & Gilliland, J. (2006). Mapping urban morphology: a classification scheme forinterpreting contributions to the study of urban form.
Urban Morphology, 10 (1), s. 41 -50.doi:https://doi.org/10.51347/jum.v10i1.39 26
Gu, K. (2020). The Teaching of Urban Design. Planning Education, 4 (40), s. 472 -481.doi:10.1177/0739456X18775480
Kocabaş, A. (2006). Kentsel Dönüşüm (Yenileştirme): İngiltere Deneyimi ve Türkiye’den Beklentiler, İstanbul,Literatür Yayıncılık.
Kropf, K. (2009). Aspects of Urban Form. Urban Morphology, 13 (2), s. 105-120.
Kurt, A. (2014). Yüksek Lisans Tezi. KÜRESELLEŞME KAPSAMINDA GÖÇ VE EMEĞİN FEMİNİZASYONU (KADINSILAŞMASI): TRABZON HİZMET SEKTÖRÜNDE YABANCI GÖÇMEN KADIN EMEĞİ . Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
Larkham, J. P. (1998). Urban Morphology and Typology in the United Kingdom. A. Petruccioli (Dü.) içinde, Typological Process and Design Theory (s. 159-177). Aga Khan Program for Islamic Architecture at Harvard University and Massachusetts Institute of Technology.
Liang, X., & Cavaglion, G. (2019). A Cultural Perspective on the Typo -Morphological. Cities as Assemblages (3), s. 91-100. doi:DOI 10.36158/97888929535749 Ling, T.-Y., Yen, N., Lin, C. -H., & Chandra, W. (2021). Critical thinking in the urban living habitat: Attributes
criteria and typo -morphological exploration of modularity design. Journal of Building Engineering (44), s. 1-14.
Maretto, M. (2005). Urban morphology as a basis for urban design: the project for the Isola dei Cantieri in Chioggia . Urban Morphology, 9 (1), s. 29-44. doi:https://doi.org/10.51347/jum.v9i1.39 19
Moudon, A. V. (1997). Urban morphology as an emerging interdisciplinary field. Urban Morphology (1), s. 3-10. doi:https://doi.org/10.51347/jum.v1i1.40 47
Oliveira, V., Silva, M., & Samuels, I. (2014). Urban morphological research and planning practice:a Portuguese assessment. Urban Morphology, 18 (1), s. 23-39. doi:https://doi.org/10.51347/jum.v18i1.39 94
Somel, İ. (2011)Ç. ömlekçi'ye Kar Yağıyordu; Trabzon'dur Yolumuz Seri No: 11. İstanbul: Heyamola Yayıncılık.
Stojanovski, T. (2018). How density, diversity, land use and neighborhood type influences bus mobility in the Swedish city of Karlstad: Mixing spatial analytic and typo -morphological approaches to assess the indirect effect of urban form on travel. Journal of Transport and Land Use, 11 (1), s. 769 -789.
doi:https://doi.org/10.5198/jtlu.2018.10 8
T.C. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı. (2014). FARKLI NÜFUS GRUPLARINDA ASGARİ SOSYAL VE TEKNİK ALTYAPI ALANLARINA İLİŞKİN STANDARTLAR VE ASGARİ ALAN BÜYÜKLÜKLERİ TABLOSU. Temmuz 1, 2025 tarihinde https://webdosya.csb.gov.tr/db/mpgm/icerikler/ek -2-tablo-17-mayis- 20180214143000.pdf adresinden alındı
Trabzon Büyükşehir Belediyesi. (2025). Trabzon Büyükşehir Belediyesi . Trabzon Büyükşehir Belediyesi Web Sitesi: https://www.trabzon.bel.tr/Web/YatirimAyrinti/238 adresinden alındı
Trabzon Büyükşehir Belediyesi İmar ve Şehircilik Daire Başkanlığı. (2023). TRABZON İLİ ORTAHİSAR İLÇESİ ÇÖMLEKÇİ KENTSEL DÖNÜŞÜM ALANI İLAVE -REVİZYON NAZIM VE UYGULAMA İMAR PLANI PLAN AÇIKLAMA RAPORU. Trabzon: Trabzon Büyükşehir Belediyesi.
Türkiye Cumhuriyeti Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı. (2024, Ekim 03). TRABZON ÇÖMLEKÇİ'DE ESKİ YAPILARIN YERİNE MODERN MİMARİYE UYGUN KONUT VE İŞ YERLERİ İNŞA EDİLDİ. https://csb.gov.tr/: https://csb.gov.tr/trabzon -comlekcide-eski-yapilarin-yerine-modern-mimariyeuygun- konut-ve-is-yerleri-insa-edildi-bakanlik-faaliyetleri-40293 adresinden alındı
Whitehand, J., Gu, K., Whitehand, S. M., & Zhang, J. (2011). Urban morphology and conservation in China. Cities, 28(2), s. 171-185. doi:https://doi.org/10.1016/j.cities.2010.12 .001
Whitehand, J. W. R. (2012). Issues in Urban Morphology. Urban Morphology, 16 (1), s. 55-65.
Ek Dosyalar
Yayınlanmış
Nasıl Atıf Yapılır
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2026 Beliz Büşra Şişman- Esra Turan- Ahmet Melih Öksüz
Bu çalışma Creative Commons Attribution 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
