Yapay Zekâ Destekli Kentsel Tasarım Kararlarının Mardin Tarihi Kent Merkezi ve Yenişehir Bağlamında Değerlendirilmesi
Anahtar Kelimeler:
Doğal Dil İşleme- Kentsel Tasarım- Kültürel Miras- Tarihi Kent- Yapay ZekaÖzet
"Kentsel tasarım, tarihi kentlerin korunması ve yeni yerleşim alanlarının sürdürülebilir gelişimi arasında denge sağlamayı hedefleyen çok boyutlu ve stratejik bir planlama alanı olarak öne çıkmaktadır. Teknolojik gelişmelerde yaşanan artış ile birlikte yapa y zekâ (YZ) destekli karar sistemleri, kentsel tasarım süreçlerinde yenilikçi çözümler sunarak geleneksel yöntemlerin ötesine geçebilmekte ve yeni fırsatlar sunabilmektedir. Tarihsel katmanları, özgün mimari dokusu ve morfolojik çeşitliliği ile Mardin, mek ânsal analizler ve koruma temelli stratejilerin yanı sıra YZ gibi yenilikçi yaklaşımların uygulanabileceği ve dijital dönüşüm pratiklerinin denenebileceği özgün bir çalışma alanı sunmaktadır. Bu çalışma, YZ teknolojilerinin tarihi Mardin kenti ve modern ge lişme alanı olarak değerlendirilen Yenişehir bölgesi üzerindeki etkilerini, morfolojik parametreler aracılığıyla karşılaştırmalı olarak incelemektedir. Çalışmanın amacı, YZ yöntemlerinin kentsel morfoloji üzerindeki dönüştürücü etkilerini değerlendirmek ve bu teknolojilerin sağladığı potansiyelleri tartışmaktır. Bu kapsamda çalışma dört aşamadan oluşmaktadır. Çalışmanın ilk aşaması, YZ destekli kentsel tasarım yaklaşımları ve uygulama örnekleri üzerine kapsamlı bir literatür taramasını içermektedir. İkinci aşamada çalışmaya veri sağlayacak olan görsellerin elde edilmesi amacıyla saha çalışmaları gerçekleştirilmiştir. Üçüncü aşamada ise saha çalışmalarından elde edilen görseller, YZ ile analiz yöntemlerinden biri olan doğal dil işleme modeli (NLP) için veri s eti olarak tanımlanmıştır. Tanımlanan veri seti üzerinden olası senaryolar bağlamında elde edilen görseller yapı yoğunluğu, doku sürekliliği, mekânsal ölçek ve yapısal uyum gibi açıkça tanımlanmış morfolojik parametreler ışığında analiz edilmiştir. Çalışma nın son aşamasında ise YZ destekli üretilen görseller ile mevcut durumun, bu parametreler çerçevesinde karşılaştırmalı değerlendirmesine yer verilmiştir. Çalışmada elde edilen veriler, kentsel tasarım karar verme süreçlerinde YZ uygulamalarının süreç etkin bir yaklaşım olarak karşımıza çıktığını ve kapsayıcı karar almanın önünü açtığını göstermektedir. Ancak, bu faydaların yanı sıra süreç doğal Yapay Zekâ Destekli Kentsel Tasarım Kararlarının Mardin Tarihi Kent Merkezi ve Yenişehir Bağlamında Değerlendirilmesi"
İndirmeler
Referanslar
Alioğlu, E. F. (2000). Mardin: şehir dokusu ve evler. İstanbul: Türkiye Ekonomik ve Toplumsal Tarih Vakfı.
An, Y., Wu, X., Liu, R., Liu, L., & Liu, P. (2023). Quantitative Analysis Village Spatial Morphology Using“SPSS+ GIS” Approach: A Case Study of Linxia
Hui Autonomous Prefecture. Sustainability, 15(24), 16828. https://doi.org/10.3390/su152416828
Berghauser -Pont, I. R. M. Y., & Haupt, I. (2007). The Spacemate: Densıty and the Typomorphology of the Urban Fabric. F. D. Van der Hoeven, H. J. Rosemann (Ed.), Urbanism Laboratory for Cities and Regions: Progress of Research Issues in Urbanism (s. 11 -28). Amsterdam: IOS Press.
Boccalatte, A., Fossa, M., Gaillard, L., & Ménézo, C. (2020). Microclimate and urban morphology effects on building energy demand in different European cities. Energy and Buildings, 224, 110129.https://doi.org/10.1016/j.enbuild.2020.1101 29
Carmona, M. (2021). Public places urban spaces: The dimensions of urban design. London: Routledge.
Chen, S., Yu, B., Shi, G., Cai, Y., Wang, Y., & He, P. (2025). Scale -Dependent Relationships Between Urban Morphology and Noise Perception: A Multi -Scale Spatiotemporal Analysis in New York City. Land, 14(3),476. https://doi.org/10.3390/land14030476
Esposito, A., Pappaccogli, G., Donateo, A., Salizzoni, P., Maffeis, G., Semeraro, T., ... & Buccolieri, R. (2024).
Urban Morphology and Surface Urban Heat Island Relationship During Heat Waves: A Study of Milan and Lecce (Italy). Remote Sensing, 16(23), 44 96. https://doi.org/10.3390/rs16234496
Hall, P. (1988). Cities of tomorrow: An intellectual history of urban planning and design in the twentieth century. Oxford: Basil Blackwell.
Harvey, D. (1973). Social justice and the city. New York: Edward Arnold.
Jacobs, J. (1961). The death and life of great American cities. New York: Random House.
Karagülle, C., & Demir, Y. (2011). Yerel verilerin konut tasarım sürecinde değerlendirilmesi: Mardin örneği. İTÜDERGİSİ/a, 9(2).
Kropf, K. (2009). Aspects of urban form. Urban morphology, 13(2), 105 -120. https://doi.org/10.51347/jum.v13i2.394 9
Lynch, K. (1960). The image of the city. Cambridge: MIT Press.
Pal, R., & Pani, P. (2019). Remote sensing and GIS -based analysis of evolving planform morphology of the middle -lower part of the Ganga River, India. The Egyptian Journal of Remote Sensing and Space Science, 22(1), 1-10. https://doi.org/10.1016/j.ejrs.20.0118.007
Rossi, A. (1984). The architecture of the city. Cambridge: MIT press.
Schlüter, O. (1906). Die Ziele der Geographie des Menschen. Munich: Oldenbourg.
Soja, E. W. (2000). Postmetropolis: Critical studies of cities and regions. Oxford: Blackwell.
Stojanovski, T. (2022). Urban morphology and artificial intelligence. Urban morphology, 26(1), 78 -88. https://doi.org/10.51347/UM26.0005
Torus, B. (2011). Learning from vernacular Turkish House: Designing mass -customized houses in Mardin.
Intercultural Understanding, 1, 105-112. https://doi.org/10.14993/0000083 1
Uyanık, N. (2024). Ütopik Metinlerdeki Şehir Kavramı Bağlamında Mardin -Yenişehir Üzerine Güncel Bir Değerlendirme. International Journal of Mardin Studies, 5(2), 104 -125. https://doi.org/10.63046/ijms.153799 8
Wang, D., Fu, Y., Liu, K., Chen, F., Wang, P., & Lu, C. T. (2023). Automated urban planning for reimagining city configuration via adversarial learning: quantification, generation, and evaluation. ACM Transactions on Spatial Algorithms and Systems, 9(1), 1 -24. https://doi.org/10.1145/3524302
Whitehand, J. (2010). Urban morphology and historic urban landscapes. World Heritage Papers, 27, 35 -44.
Xu, Y., Ren, C., Ma, P., Ho, J., Wang, W., Lau, K. K. L., ... & Ng, E. (2017). Urban morphology detection and computation for urban climate research. Landscape and urban planning, 167, 212 -224. https://doi.org/10.1016/j.landurbplan.2017.06.0 18
Xu, H., Omitaomu, F., Sabri, S., Zlatanova, S., Li, X., & Song, Y. (2024). Leveraging generative AI for urban digital twins: a scoping review on the autonomous generation of urban data, scenarios, designs, and 3D city models for smart city advancement. Urb an Informatics, 3(1), 29. https://doi.org/10.1007/s4421-2024-00060-w
Ye, Y., & van Nes Nes, A. (2014). Quantitative tools in urban morphology: Combining space syntax, spacematrix and mixed -use index in a GIS framework. Urban morphology, 18(2), 97 -118. https://doi.org/10.51347/jum.v18i2.3997
Ek Dosyalar
Yayınlanmış
Nasıl Atıf Yapılır
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2026 Deryanur Şimşek- İzzettin Kutlu
Bu çalışma Creative Commons Attribution 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
