Yıkım ve Yapım Süreçleri Boyunca Trabzon: Bir Orta Çağ Kentinin Dönüşümü ve Korunması

Antik Kaynaklar

Arr. Peripl. M. Eux.: Arrianus Historicus, Periplus maris Euxini, ed. Hercher-Eberhard (v. supr.).

Procop. Aed.: Procopius Caesariensis, de Aedificiis, ed. J. Haury and G. Wirth, Teubner, Leipzig 1964.

Zos.: Zosimus Historicus, ed. L. Mendelssohn, Leipzig 1887.

Modern Kaynaklar

Akarca, H. D. (2022). The Imperial Transformation of a Russian-Occupied Ottoman City during the First World

War. War & Society, 41(1), 21-35. https://doi.org/10.1080/07292473.2022.2021751.

Angold, M. (1985). The Shaping of the Medieval Byzantine ‘City’. Byzantinische Forschungen, 10, 1-37.

Ballance, S. (1960). The Byzantine Churches of Trebizond. Anatolian Studies, 10, 141-175.

https://doi.org/10.2307/3642433.

Bouras, C. (2002). Aspects of the Byzantine City, Eighth-Fifteenth Centuries. Angeliki E. Laiou (Ed.), The Economic

History of Byzantium: From the Seventh through the Fifteenth Century içinde, (c. 2, s. 497-528). Washington,

D.C: Dumbarton Oaks Research Library and Collection.

Brandes, W. (1989). Die Städte Kleinasiens im 7. und 8. Jahrhundert. Berlin: Akademie-Verlag.

Bryer, A. (1975). Greeks and Turkmens: The Pontic Exception. Dumbarton Oaks Papers, 29, 113-148.

https://doi.org/10.2307/1291371.

Bryer, A. (1986). The Structure of the Late Byzantine Town: Dioikismos and the Mesoi. Anthony Bryer & Heath

W. Lowry (Ed.), Continuity and Change in Late Byzantine and Early Ottoman Society: Papers given at a

Symposium at Dumbarton Oaks in May 1982 içinde, (s. 263-279). Birmingham: University of Birmingham, Centre

for Byzantine Studies; Washington, D.C.: The Dumbarton Oaks, Research Library and Collection.

Bryer, A. & Winfield, D. (1985). The Byzantine Monuments and Topography of the Pontos. Washington, D.C:

Dumbarton Oaks Research Library and Collection.

Camiz, A. (2018). Diachronic Transformations of Urban Routes for the Theory of Attractors. Vicente Colomer

(Ed.), City and Territory in the Globalization Age Conference Proceedings, 24th ISUF International Conference,

Valencia, 27th-29th September 2017 içinde, (s. 1359-1369). Valencia: Editorial Universitat Politècnica de València.

Çetintaş, S. (2010). Trabzonun San’at Eserleri. Ömer İskender Tuluk & Halil İbrahim Düzenli (Ed.), Trabzon Kent

Mirası: Yer-Yapı-Hafıza içinde, (s. 365-381). İstanbul: Klasik Yayınları.

Dağlı, Y., & Kahraman, S. A. (Ed.). (2008). Günümüz Türkçesiyle Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi: Bursa-Bolu-

Trabzon-Erzurum-Azerbaycan-Kafkasya-Kırım-Girit: C. 2:1 (2. Baskı). İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.

Düzenli, E. (2010). J. H. Lambert Trabzon’da, Yıl 1937: Trabzon’da ‘Şehirleşme’ Çabaları, Lambert’in ‘Trabzon

İmar Planı ve İzah Raporu’ Üzerine Notlar. Ömer İskender Tuluk & Halil İbrahim Düzenli (Ed.), Trabzon Kent

Mirası: Yer-Yapı-Hafıza içinde, (s. 291-306). İstanbul: Klasik Yayınları.

Eastmond, A. (2004). Art and Identity in the Thirteenth Century Byzantium: Hagia Sophia and the Empire of

Trebizond. Aldershot, Burlington: Ashgate Variorum.

Erol, F. (2022). Arşivdeki Trabzon. Trabzon: Ortahisar Belediyesi Kültür Yayınları.

Feissel, D. (1992). Notes d’épigraphie chrétienne (VIII ). Bulletin de correspondance hellénique, 116 (1), 383-407.

https://doi.org/10.3406/bch.1992.1711.

Finlay, G. (1850). Journal: Memoranda during a Tour to Thessalonika, Constantinople, Brusa, Nicaea, Nicomedia,

Sinope, Trebizond, and Samsoun (Amisos) in 1850. (Yayınlanmamış el yazmaları). British School at Athens

Digital Collections.

Finlay, G. (1851). The History of Greece from Its Conquest by the Crusaders to Its Conquest by the Turks and

of the Empire of Trebizond 1204–1461. Edinburgh ve Londra: William Blackwood and Sons.

Gül, S. (2014). Trabzon Tabakhane Kazısında Ortaya Çıkarılan Bronz Heykel. (Yayımlanmamış yüksek lisans

tezi), Atatürk Üniversitesi/Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara.

Gümüşlü, S. N. (2021). A Long-Neglected Past Between the Roman and Ottoman: A Re-Assessment,

Valorization and Re-Presentation of Byzantine Cultural Heritage in Turkey. (Yayımlanmamış doktora tezi). Orta

Doğu Teknik Üniversitesi/Fen Bilimleri Enstitüsü, Ankara.

Haldon, J. (1999). The Idea of the Town in the Byzantine Empire. Gian Pietro Brogiolo ve Bryan Ward-Perkins

(Ed.), The Idea and Ideal of the Town between Late Antiquity and the Early Middle Ages içinde, (C. 4, s. 1-

. Leiden, Boston, Köln: Brill.

Haldon, J. (2005). The Palgrave Atlas of Byzantine History. Hampshire, New York: Palgrave Macmillan.

ICOMOS (1964). Anıt ve Sitlerin Korunması ve Restorasyonu için Uluslararası Tüzük (Venedik Tüzüğü). Venedik.

ICOMOS (1987). Tarihi Kentler ve Kentsel Alanların Korunması için Uluslararası Tüzük (Washington Tüzüğü).

Washington D.C.

ICOMOS (2005). Kültürel Miras Yapılarının, Alanlarının ve Bölgelerinin Çevresinin Korunmasına İlişkin Xi’an

Bildirgesi. Xi’an.

Jennings, R. C. (1976). Urban Population in Anatolia in the Sixteenth Century: A Study of Kayseri, Karaman,

Amasya, Trabzon, and Erzurum. International Journal of Middle East Studies, 7 (1), s. 21-57.

https://doi.org/10.1017/S0020743800023023.

Kaya, E. (1999). Trabzon İl Merkezindeki Kurtarma Kazısında Ortaya Çıkan Buluntular. Hayrünnisa Çakmak,

Fahriye Bayram, Filiz Kaymaz, Nuray Tarlan, Adil Özme, Kemalettin Ataş, Haydar Dönmez, & İ. Erdal Tütüncü

(Ed.), IX. Müze Kurtarma Kazıları Semineri (27–29 Nisan 1998, Antalya) içinde, (s. 321-334). Ankara: T.C. Kültür

Bakanlığı Anıtlar ve Müzeler Genel Müdürlüğü.

Keçi̇ş, M. (2009). Trabzon Rum İmparatorluğunun Kuruluşunda Çevreyle Olan İlişkileri. Ankara Üniversitesi Dil

ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Tarih Bölümü Tarih Araştırmaları Dergisi, 28 (46), 143-162.

https://doi.org/10.1501/Tarar_0000000443.

Kefeli, Dr. Y. (2013). Anılar (1916-1919). Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları.

Kennedy, S. (Ed.) 2019. Two Works on Trebizond: Michael Panaretos, Bessarion. Scott Kennedy (Çev.).

Cambridge; Londra: Harvard University Press.

Kılıç, S., Demi̇rel, S., & Çalışkan Akgül, H. (2021). Kadim Trabzon Üzerine Yeni Arkeolojik Gözlemler: ‘Hadrian

Limanı.’ Karadeniz İncelemeleri Dergisi, 15 (30), 387-428. https://doi.org/10.18220/kid.929770.

Küçük Karakaş, B., & Gerçek Atalay, N. (2023). Toplumsal Mekanın Yeniden Üretimi: Trabzon Kavak Meydanı

ve Hüseyin Avni Aker Stadyumu. Sanat & Tasarım Dergisi, 13 (1), 28-50.

Lambert, J. H. (2010). Trabzon Şehrinin Haritası. Ömer İskender Tuluk & Halil İbrahim Düzenli (Ed.), Trabzon

Kent Mirası: Yer, Yapı, Hafıza içinde, (s. 307-308). İstanbul: Klasik Yayınları.

Lowry, H. W. (2009). The Islamization & Turkification of the City of Trabzon (Trebizond), 1461-1583. İstanbul:

İsis Press.

Lowry, H. W., & Emecen, F. (2012). Trabzon. TDV İslâm Ansiklopedisi içinde (Cilt 41, s. 296-301). İstanbul: Türk

Diyanet Vakfı.

Maunsell, F. R. (1898). Black Sea Ports: Trebizond. Maps and Plans (MPQ), War Office (WO), 106–1/1352/3. The

National Archive.

Millet, G. (1895). Les monastères et les églises de Trébizonde. Bulletin de correspondance hellénique, 19, 419-

https://doi.org/10.3406/bch.1895.3650.

Mintslov, S. R. (2008). Rus İşgal Komutanı S. P. Mintslov’un Trabzon Günlüğü. Enver Uzun, (Çev.). Trabzon: Eser

Ofset Matbaacılık.

Serin, U. (2008). Byzantium–Early Islam and Byzantine Cultural Heritage in Turkey. Panagiota Assimakopoulou-

Atzaka, Christina Papakyriakou, & Anastasia P. Pliota (Ed.), Byzantium-Early Islam: Cultural Heritage

Management: Shared Experience Beyond Boundaries içinde, (s. 209-239). Selanik: Hellenic Society for the

Protection of the Environment and the Cultural Heritage, Thessaloniki Branch.

Serin, U. (2024a). Byzantine Cultural Heritage in Turkey: Ideological and Pragmatic Challenges in Conservation.

Engin Akyürek & Merve Özkılıç (Ed.), A Century of Byzantine Studies in Turkey: Papers from the Sixth

International Sevgi Gönül Byzantine Studies Symposium içinde, (s. 189-205). İstanbul: Koç Üniversitesi Yayınları.

Serin, U. (2024b). The Byzantine ‘City’ in Asia Minor. Nikolas Bakirtzis & Luca Zavagno (Ed.), The Routledge

Handbook of the Byzantine City: From Justinian to Mehmet II (ca. 500 - ca. 1500) içinde, (s. 139-171). Londra

ve New York: Routledge. https://doi.org/10.4324/9780429203923.

Shukurov, R. (2012). Foreigners in the Empire of Trebizond (The Case of Orientals and Latins). Deniz Beyazıt

(Ed.), At the Crossroads of Empires: 14th-15th Century Eastern Anatolia. Proceedings of the International

Symposium held in Istanbul, 4th-6th May 2007 içinde, (s. 71-84). İstanbul: Institut Français d'Études Anatoliennes.

Takvim-i Vekâyi, No: 2189, 19 Mayıs 1331.

Tuluk, Ö. İ., Düzenli, H. İ.& Düzenli̇, E. (2010). Osmanlı’da Fetih Sonrası Dinsel Mekânı Camileştirme Anlayışı:

Trabzon Örneği (1461-1665). Ömer İskender Tuluk & Halil İbrahim Düzenli (Ed.), Trabzon Kent Mirası: Yer-Yapı-

Hafıza içinde (s.93-118). İstanbul: Klasik Yayınları.

UNESCO (2011). Tarihi Kentsel Peyzaj Üzerine Tavsiye Kararları. Paris.

Üstün Demi̇rkaya, F., & Tuluk, Ö. İ. (2018). Komnenos Hanedanlığından Osmanlı’ya Trabzon Mahalleleri: Kentsel

Dinamikler Bağlamında Bir Fiziksel Gelişim Okuması. “DeğişKent” Değişen Kent, Mekân ve Biçim, s. 713-723.

Zorlu, T., Aydıntan, E., & Engin, E. (2010). Kent Kimliği: Tanjant ve Karadeniz Sahil Yollarının Trabzon Kent

Kimliğine Etkileri. Mimarlık, 352, 54-59.

İNTERNET KAYNAKLARI

Wikipedia (2017). Empire of Trebizond. https://en.wikipedia.org/wiki/Empire_of_Trebizond, Erişim: 02.07.2025.

Türkiye İstatistik Kurumu Coğrafi İstatistik Portalı (2024). https://cip.tuik.gov.tr/, Erişim: 02.07.2025.

Nişanyan Sözlük (2022). Varoş. https://www.nisanyansozluk.com/kelime/varoş, Erişim: 02.07.2025.