Kent Belleği ve Mekân Algısı Bağlamında Sosyal Sürdürülebilirlik: Samsun Tarihi Kent Merkezi Örneği
Anahtar Kelimeler:
Kent- Mekan- Mekan Algısı- Sosyal Sürdürülebilirlik- Tarihi Kent MerkeziÖzet
"Kent merkezleri, bir şehrin sosyal, kültürel ve ekonomik yapısının en yoğun biçimde yaşandığı alanlardır. Bireyler için buluşma, etkileşim ve alışveriş gibi günlük ihtiyaçların karşılandığı bu mekânlar, kentsel kimliğin ve toplumsal hafızanın yansımalarıdı r. Kent merkezleri bireylerin şehirle olan bağlarını güçlendirirken, toplumsal yaşamın dinamiklerini de belirler. Bireylerin bu alanları algılaması, görme, işitme, koklama ve dokunma gibi duyusal deneyimlerle başlar. Bu duyular aracılığıyla edinilen çevres el veriler, bireyin geçmiş deneyim ve eğitimine bağlı olarak anlamlandırılır (Altan, 1992). Böylece mekânla kurulan duygusal bağların temeli atılır. Kent merkezlerinin bireyler üzerindeki etkisi, sosyal ilişkilerden kentsel aidiyete kadar geniş bir yelpaze de hissedilir. Bu noktada sosyal sürdürülebilirlik kavramı önem kazanır. Sosyal sürdürülebilirlik, bireylerin yaşadıkları çevreyle güçlü bağlar kurmasını ve toplumsal katılım yoluyla bu alanları sahiplenmesini hedefler (McKenzie, 2004). Kamusal alanların güvenliği, erişilebilirliği ve sosyal olanakları, bu bağların güçlenmesinde kritik rol oynar (Sharifi ve Murayama, 2013). Samsun’un tarihi kent merkezi, kültürel dokusu ve geleneksel yapılarıyla sosyal sürdürülebilirlik açısından önemli bir örnek sunar. Tar ihi sokaklar, yapılar ve meydanlar, toplumsal hafızayı canlı tutarken, topluluk kimliğini pekiştirir (Hassan, 2006). Bu çalışma, Samsun’un tarihi kent merkezinde sosyal sürdürülebilirlik ve mekân algısının toplumsal yaşam üzerindeki etkilerini inceleyerek, kent aidiyetini güçlendirecek öneriler geliştirmeyi amaçlamaktadır."
İndirmeler
Referanslar
Acaralp, Ö. (2009). Toplumsal Çeşitliliğe Bağlı Algısal Farklılıklar Ve Kamusal Mekân Kullanımına Etkileri.İstanbul Teknik Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü. Yüksek Lisans Tezi
Ağdaş Güroğlu, M. (2024). Yaşanabilir Kent Kavramını Sosyal Sürdürülebilirlik Çerçevesinde YenidenDüşünmek: Lüleburgaz Kenti Örneğinde Bir Değerlendirme. Yıldız Teknik Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü.Doktora Tezi.
Altan, İ. (1992). Mimarlıkta mekân kavramı. İstanbul.Alkın, N. (2021). Denizli Tarihi Kent Merkezinde Farklılaşan Kent Dokusunun Mekânsal Değişim Süreçleri Üzerinden Tanımlanması. Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü. Yüksek Lisans
Tezi.
Akgül, Ö. (2009). Fiziksel ve Kişisel Özelliklerin Bilişsel Haritalar Üzerindeki Etkileri: Sanal Mekânlarda Deneysel Bir Çalışma. Dokuz Eylül Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü. Yüksek Lisans Tezi.
Akün, T. (2024). Kentsel Mekânda Bireylerin Yön Bulma Davranışının Mekânsal Dizim Ve Bilişsel HaritalamaYöntemi İle İrdelenmesi: Suadiye Örneği. İstanbul Teknik Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü. Yüksek Lisans Tezi.
Akkar Ercan, M. (2010). Sürdürülebilirlik Açısından Koruma Odaklı Yenileme Girişimleri Nasıl Şekillenir? ODTÜ Mimarlık Fakültesi Dergisi, 27(1), 201-221.
Avcı, C., Hassan, A. (2019). A Research on Spatial Preferences and Spatial Experiences of Tourists: The Case of Istanbul Historic Peninsula. Tourism Academic Journal. 6 (1).
Bekar, İ., Konakoğlu, Z., Bulut. (2021). Kentsel Mekânlarda Bilişsel Haritalar ve Kent Donatıları: Trabzon Meydan Parkı Örneği. Kent Kültürü ve Yönetimi Dergisi. 14(4).
Belge, B. (2004). Çok Katmanlı Tarihi Kent Merkezlerinin Yönetimi: Kentsel Arkeoloji ve Planlama. Planlama Dergisi.
Beşikçi, İ. (2018). Urban Regeneratıon Projects From The Perspectıve Of Socıal Sustaınabılıty And Publıc Partıcıpatıon: Belgıum And Turkey. Istanbul Technıcal Unıversıty Graduate School Of Scıence Engıneerıng And Technology. M.Sc. Thesıs.
Bramely, G., & Power, S. (2009). Urban sustainability and social inclusion: A framework for analysis. Journal of Urban Affairs, 31(1), 99 -115.
Burton, E. (2000). The Impact of the Built Environment on Social Sustainability. International Journal of Urban And Regional Research, 24(1), 57 -67.
Büyükçam, S. (2021). Kültürel Mirasın Sürdürülebilirliğinde Bir Yaklaşım Olarak Yeniden Kullanım: Samsun Taşhan. Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi. 14(77).
CABE. (2004). Contemporary Education Dialogue, 2 (1), 119 -121 . Carmona, M., Heath, T., Oc, T., & Tiesdell, S. (2010). Public Places, Urban Spaces: The Dimensions of Urban Design (2nd ed.). Routledge.
Cansever, T. (2016), Kubbeyi Yere Koymamak, İslam ve Şehir, Timaş Yayınları, İstanbul.
Celikyay, H., ve diğerleri. (2010). Tarihi kent merkezlerinde kentsel dönüşüm uygulamalarının mekânsal etkileri. Toplum ve Demokrasi Dergisi, 5(11), 33 -53.
Chan, E., & Lee, J. (2007). Urban Sustainability and Cultural Heritage Preservation. Urban Studies.
Chiu, R. L. (2003). Social Sustainability in the City: Balancing the Needs of Communities and Individuals. Journal of Urban Affairs, 25(1), 1 -18.
Crowe, J. (1995). The Cultural Politics of Identity and Place. Routledge.
Colantonio, A., & Dixon, T. (2009). Social Sustainability and Regeneration in Historic Areas. International Journal of Urban Sustainability.
Colantonio, A., & Dixon, T. (2011). Social Sustainability and Regeneration in Historic Areas. International Journal of Urban Sustainability, 5(2), 110 -121. Çevre Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, (2024).
Çubuk M., Yüksel G., Karabey H., (1978), Yapılanmamış Kentsel - Kamusal Dış Mekanlar, Yapı Dergisi, 30, 27-54, İstanbul.
Daut, E., & Ergun, E. (2018). Graphic Design Applications for Spatial Imagery and Examples from a Nursery School. Eurasia Journal of Mathematics, Science and Technology Education, 14(3), 947 -957.
Davidson, J. (2010). Social Sustainability: A Long -Term Perspective. Journal of Urban Planning, 13(4), 345 -359.
Dempsey, N., & others. (2011). The Spatial Dimensions of Social Sustainability. Urban Studies, 48(8), 1589 - 1606.
Dinnie, K. (2011). Place Branding: Concepts, Issues, Applications. Palgrave Macmillan.
Doğan, F. (2024). Kent Meydanlarının Mekânsal Kalite Bağlamında İncelenmesi: Samsun Cumhuriyet Meydanı ve Saathane Meydanının Değerlendirilmesi. Düzce Üniversitesi Orman Fakültesi Ormancılık Dergisi, 20(1), 1-17.
Döner, M. (2019). Toplumsal Uyumu ve Katılımı Teşvik Etme Stratejileri. Sosyal Bilimler Dergisi.
Düzenli, E. (2022). Samsun Haritalarına Göre Kentsel Gelişim ve Planlama (1850 -1949). İdealkent Araştırmaları Dergisi. Issue Bölgesel Çalışmalar Özel Sayısı. 14, 624 -649.
Eizenberg, E., & Jabareen, Y. (2017). Social Sustainability in Urban Development: The Need for a New Approach. Urban Studies.
Erdoğu, Ö., Ürer, L. (2023). Cumhuriyet Dönemi Kentsel Gelişimine Çarpıcı Bir Örnek: Samsun. DTCF Dergisi 100. Yıl Özel Sayısı (2023): 167 -193.
Erkmen, D. (1990). Kent Kimliği ve Sosyal Algı.
Ertan, T., & Eğercioğlu, E. (2016). Tarihi kent merkezlerinde yeniden canlandırma stratejileri: İstanbul örneği. Planlama Dergisi, 26(3), 193 -203.
Feilden, B. (1982). Conservation of Historic Buildings. Routledge.
Gezer, H. (2008). Kış: Mekan ve mekan algısı. Mimarlıkta malzeme dergisi. 7, 33 -42.
Giddens, A. (1991). Modernity and Self -Identity: Self and Society in the Late Modern Age. Stanford University Press.
Grillo, F., Teixeira, C., & Wilson, R. (2010). Social Interaction and Sustainability in Urban Development. Urban Studies, 47(8), 1553 -1570.
Goffman, E. (1959). The Presentation of Self in Everyday Life. Anchor Books. Google Earth, (2024). Google Earth (Sürüm 9.180.0.1) . https ://earth .google .com
Göregenli, M. (2010). Çevre psikolojisi: İnsan mekan ilişkileri. İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları, İstanbul.
Güvercin, E. (2024). Samsun İli Konumu Haritası. Kişisel Çalışma.
Halbwachs, M. (1950). La mémoire collective. Presses Universitaires de France.
Halbwachs, M. (1992). The Collective Memory. HarperCollins.
Healey, P. (1997). Collaborative Planning: Shaping Places in Fragmented Societies. Macmillan.
Holl, S. (1994). Sensory Environments in Urban Design.
Huff, D. (2002). Map perception and cognitive behavior. Geography Review, 78(2), 98 -112 .
Huff, A. S. (2002). Mapping Strategic Knowledge. London: Sage Publications Incorporated.
Kaplan, E. (2021). Tütün Fabrikasından Alışveriş Merkezine: Samsun Tütün Fabrikası’nın Dönüşümü.
Necmettin Erbakan Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü. Yüksek Lisans Tezi.
Keçeci, E. (2023). Tarihi Çevrelerin Kentsel Yenileme Uygulamalarında Mekân Ve Hafıza Etkileşimi: Konya
Tarihi Kent Merkezi Örneği. Necmettin Erbakan Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü. Yüksek Lisans Tezi.
Kuban, D. (1996). Türk şehir tarihi ve mimarisi. İstanbul: İş Bankası Kültür Yayınları.
Kuban, D. (1996). Türk Mimarisi. YEM Yayınları.
Landry, C. (2000). The creative city: A toolkit for urban innovators. Earthscan.
Lefebvre, H. (1991). The Production of Space. Blackwell.
Littig, B., & Griessler, E. (2005). Social Sustainability: A Contradiction in Terms? Ecological Economics, 53(1), 1-9.
Low, S., & Altman, I. (1992). Place Attachment. Springer.
Low, S. (1997). Urban Fear: Building Fortress America. City and Society. 8 (11).
Lynch, K. (1960). The image of the city. MIT Press.
McKenzie , S. (2004). Social Sustainability: Towards Some Definitions. Hawke Research Institute, Working Paper Series, 27, 1 -31.
Murphy, M. (2012). Community Engagement and Social Sustainability. International Journal of Social Sustainability, 3(4), 299-310.
Nora, P. (1989). Between memory and history: Les lieux de mémoire. Representations, 26, 7 -24.
Norberg -Schulz, C. (1966). Intentions in Architecture. MIT Press.
Norberg -Schulz, C. (1980). Genius Loci: Towards a Phenomenology of Architecture. Rizzoli.
Oktay, D. (2007). Sürdürülebilirlik Kavramı ve Kent Planlamasında Kullanımı. Planlama Dergisi, 23(1), 45 - 60.
Özgüç, İ. (2013). Kentsel kimlik ve koruma politikaları. Ankara: Arkadaş Yayınları.
Rapoport, A. (1977). Human Aspects of Urban Form: A Study of Town Planning in the Philippines. Pergamon Press.
Relph, E. (1976). Place and Placelessness. Pion.
Rossi, A. (2006). Şehrin Mimarisi. Çev. N. Gürbilek, İstanbul: Kanat Kitap.
Samsun İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü (2017). Samsun'un Tarihi ve Kültürel Mirası. Samsun İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü Yayınları.
Sarısakal, B. (2007). Samsun belediye tarihi, Samsun: Samsun Büyükşehir Belediyesi Kültür Yayınları.
Schouten, A., et al. (2015). Place and Identity: The Role of Spatial Context in Community Building. Journal of Environmental Psychology, 42, 106 -114.
Sharifi, A. and Murayama, A. (2013) A Critical Review of Seven Selected Neighborhood Sustainability Assessment Tools. Environmental Impact Assessment Review, 38, 73 -87.
Simmel, G. (1903). The Metropolis and Mental Life.
Smith, N. (2002). New Globalism, New Urbanism: Gentrification as Global Urban Strategy. Antipode, 34(3), 427 -450.
Strati, A. (1998). The cognitive mapping in urban environments: A focus on perception. Journal of Urban Studies, 23(1), 45-60.
Strati, A. (1998). (Mis) Understanding Cognition In Organization Studies, Scandinavian Journal of Management, 14(4), 317.
Solso, R. L., Maclin, M. K., & Maclin, D. S. (2011). Cognition: The Thinking Animal. Pearson Education.
Tajfel, H. (1981). Human Groups and Social Categories: Studies in Social Psychology. Cambridge University Press.
Tarihbilimi (2017). Osmanlı ve Selçuklu Dönemlerinde Samsun'un Gelişimi.
Tekeli, İ. (2010). Türkiye’nin kent planlama ve kent araştırmaları tarihi. İstanbul: Tarih Vakfı Yurt Yayınları
Tekeli, İ. (2011a). Kuramlarda Kent Merkezi, Kent, Kentli Hakları, Kentleşme ve Kentsel Dönüşüm. Toplu Eserler.20, Tarih Vakfı Yurt Yayınları, İstanbul, s.49 -58.
Tuan, Y. F. (1977). Space and Place: The Perspective of Experience. University of Minnesota Press.
Tunbridge, J. E., & Ashworth, G. J. (1996). Dissonant heritage: The management of the past as a resource in conflict. Wiley.
Tolman, E. C. (1948). Cognitive maps in rats and men. Psychological Review, 55(4), 189 -208.
Torun, A. (2005). Environmental cognition and the development of cognitive maps. Environmental Psychology Journal, 29(5), 12 -25.
Tosun, M. (2015). Tarihi çevrede kimlik ve aidiyet. Planlama Dergisi, 25(3), 89 -101 .
Türkiye İstatistik Kurumu, (2023).
UNESCO. (2013). Recommendation on the Historic Urban Landscape. World Heritage Centre.
Us, F. (2014). Bir 19. Yüzyıl Endüstri Mirasının Yeniden Kullanımı: “Samsun Tekel Tütün Fabrikası’nın “Bulvar Samsun Projesi” ne Dönüşümü. Mimarlık Dergisi. 317.
Ülkeryıldız, E., Arsan, Z., Akış, T. (2009). Öğrenci zihin haritalarında kente ilişkin deneyimle değişen çevre algısı. BAÜ FBE Dergisi. 11(1), 72-82.
Woolcock, M., & Narayan, D. (2000). Social Capital: Implications for Development Theory, Research, and Policy. The World Bank Research Observer, 15(2), 225 -249.
Yazıcı, M. (2013). Resolvıng The Hıstorıc Urban Tıssue By Tracıng The Changes As A Basıs For Its Conservatıon: Samsun From 20th Century Untıll Today. A Thesıs Submıtted To The Graduate School Of Natural And Applıed Scıences Of Mıddle East Technıcal Unıvers ıty. M.Sc. Thesıs.
Yolalıcı, M. E., (1998). XIX. Yüzyılda Canik Sancağının Sosyal ve Ekonomik Yapısı, Türk Tarih Kurumu, Ankara
Yung, B., & Chan, E. (2012). Sustainable Urban Development and Social Sustainability in the Context of Regeneration. Urban Studies, 49(3), 456 -472.
Yung, B., & Chan, E. (2013). The Relationship Between Social Sustainability and Economic Development in Historic Area Revitalization Projects. International Journal of Urban and Regional Research.
Ek Dosyalar
Yayınlanmış
Nasıl Atıf Yapılır
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2026 Edanur Güvercin- Tuğçe Şanlı Katı
Bu çalışma Creative Commons Attribution 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
