Bir Kayboluş İnşası: Kenan Yavuz Etnografya Müzesi
Anahtar Kelimeler:
İç Göç- Kayboluş- Kenan Yavuz Etnografya Müzesi- Mekânsal Süreksizlik- YıkımÖzet
Çalışma; kırsal alanda iç göç, kültürel değerlerin kaybı ve mekânsal süreksizlik gibi olguların, Kenan Yavuz Etnografya Müzesi örneği üzerinden nasıl yeniden inşa edildiğini eleştirel bir bakış açısıyla incelemeyi amaçlamaktadır. Kırsal alandaki iç göçü engellemek ve kaybolan değerleri koruma amacıyla kurulan bu müze, aynı zamanda oluşum süreci ve mekânsal müdahaleleriyle süreklilik, süreksizlik, yıkım, yapım, kopuş, işgal gibi kavramlara karşılık gelen dinamikleri bünyesinde barındırmaktadır. Bu bağlamda çalışma; nitel yöntemle gerçekleştirilmiş, kayboluşu niteleyen alt kavramlar olarak yıkım, süreksizlik ve kopuş kavramları tanımlanmış; belirlenen kavramlar, müzenin mekânsal birimleriyle ilişkilendirilerek analiz edilmiştir. Çalışmanın temel soruları; bu kavramların müzedeki mekânsal karşılığının ne olduğu ve müzedeki mekânsal müdahaleler üzerinden nasıl anlamlandırılabileceğidir. Bu bağlamda çalışma, müzedeki üç temel mekânsal birime; Su Değirmeni, Köy Evi ve Geleneksel Çarşı mekânlarına odaklanarak bu mekânların kayboluşun yeniden inşasındaki rollerini incelemektedir. Su Değirmeni, baraj tehdidi nedeniyle yok olma riski taşıyan bir yapı olarak müzeye taşınmış; bu sayede fiziksel varlığı korunmuş ancak bağlamından koparılarak mekânsal süreksizliğe neden olmuştur. Köy Evi, kurucu ailenin yıkılan evinin rekonstrüksiyonu olarak inşa edilmiş; kişisel belleğin temsili üzerinden yıkım ve kopuş kavramlarını barındırmaktadır. Geleneksel Çarşı ise geçmişteki sosyal ve ekonomik ilişkileri yansıtma amacı taşısa da bugün artık var olmayan kişilere ve dükkanlara ait temsiller üzerinden süreksizliği yeniden üretmiştir. Müze, kırsal yaşama dair belleği koruma ve geçmişi bugüne taşıma iddiasıyla hareket etse de mekânsal müdahaleler, özgün bağlamların kaybına ve mekânın temsil ettiği anlamların zayıflamasına neden olmuştur. Bu durum, müzenin bir “hatırlama” mekânından çok, bir “yeniden inşa” mekânına dönüştüğünü göstermektedir. Çalışma aracılığıyla ulaşılan bulgular, Kenan Yavuz Etnografya Müzesi’nin koruma iddiasını yeniden * Bu metin, yazarın Karadeniz Teknik Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Mimarlık Anabilim Dalı’nda yapmakta olduğu doktora tez çalışmasından üretilmiştir. Bir Kayboluş İnşası: Kenan Yavuz Etnografya Müzesi
İndirmeler
Referanslar
Asrav, E. C. (2021). Kırsal Alanların Kültürel Miras Olarak Değerlendirilmesi ve Korunmasına Yönelik Yaklaşımlara Dünyadan Örnekler. Topluma Adanmış Bir Yaşam: Prof. Dr. Ömür Bakırer Armağanı, A.
U. Peker & N. Ş. Güçhan (Der.), Ankara: ODTÜ Basımevi, 125-136.
Augé, M. (1995). Non-places: Introduction to an anthropology of supermodernity. John Howe (Trans.).London & New York: Verso.
Bostan, H. (2017). Türkiye’de İç Göçlerin Toplumsal Yapıda Neden Olduğu Değişimler, MeydanaGetirdiği Sorunlar ve Çözüm Önerileri. Journal of Geography, (35), 1-16,https://doi.org/10.26650/JGEOG330955
Baudrillard, J. & Nouvel, J. (2011). Tekil Nesneler: Mimarlık ve Felsefe. Aziz Ufuk Kılıç (Çev.). İstanbul: Yapı Endüstri Merkezi Yayınları.
Connerton, P. (2012). Modernite Nasıl Unutturur. Kübra Kelebekoğlu (Çev.). İstanbul: Sel Yayıncılık.
Çakmak, F. (2018). Zorunlu Göç Sürecinde Mekânın Kaybı ve Evin Yitimiyle Başlayan Yersiz Yurtsuzluğun Ürettiği Bir Travma Olarak "Kimliğin Anonimleşmesi. Turkish Studies Social Sciences, 13 (18), 349-364, http://dx.doi.org/10.7827/TurkishStudies.13811
Diker, O. & Dinç, A. (2023). Kültürel Miras Bağlamında Kırsal Kültürel Kimliğin Korunmasında Halkbilim (Folklor) Müzelerinin Rolü. Folklor/Edebiyat, 29(4)-116, 1077-1090, https://doi.org/10.22559/folklor.2525
Gül, A., Dinç, G., Akın, T., & Koçak, A. İ. (2020). Kentsel Açık ve Yeşil Alanların Mevcut Yasal Durumu ve Uygulamadaki Sorunlar. İdealkent: Kent Araştırmaları Dergisi, 11(3), 1281–1312, https://doi.org/10.31198/idealkent.650461
Kahraman, C. (1998). Kentsel Mekânın Sürekliliği/Süreksizliği ve Güvenlik İhtiyacı İlişkisi. Yüksek Lisans Tezi, İstanbul Teknik Üniversitesi/Fen Bilimleri Enstitüsü, İstanbul.
Öymen, N. (2000). Bir Kavramın Mimariye Yansıması Kaybolmak-Yok Olmak. Yüksek Lisans Tezi, İstanbul Teknik Üniversitesi/Fen Bilimleri Enstitüsü, İstanbul.
Özkuş, B.Y. (2018). Bir Olay Olarak Yıkım, Doktora Tezi, İstanbul Teknik Üniversitesi/Fen Bilimleri Enstitüsü, İstanbul.
Urry, J. (1999). Mekanları Tüketmek. Rahmi. G. Öğdül (Çev.). İstanbul: Ayrıntı Yayınları.
Yavuz, K. (2024). Bir Sahiplenme Hikâyesi-Bu Köy Evinden Başlayıp Dünyaya Ulaşan Başarı Öyküsü. (Hazırlayan: S. Aksüyek), ISBN: 978-625-418-296-9, İstanbul: Kırmızı Kedi Yayınevi.
Yörür, N. & Kut Görgün, E. (2024). Türkiye'de Terk Edilmiş/Kaybolmuş/Yeri Değiştirilmiş Kırsal Yerleşmeler Üzerine Yapılan Araştırmaların İncelenmesi. Şehir ve Bölge Planlama Alanında Uluslararası Akademik Çalışmalar, Ankara: Serüven Yayınevi, 21-41.
Türk Dil Kurumu. (t.y.). Kaybolmak. Türk Dil Kurumu Sözlüğü. https://sozluk.gov.tr/ (Erişim tarihi: 20 Aralık
Kenan Yavuz Etnografya Müzesi. (2022, Nisan 23). Geleneksel Çarşı [YouTube videosu]. YouTube. https://www.youtube.com/watch?v=Tai5Lg1n1wQ (Erişim tarihi: 21 Aralık 2024)
Kenan Yavuz Etnografya Müzesi. (t.y.-a). Su değirmeni. https://www.kenanyavuzetnografyamuzesi.org/su-degirmeni/ (Erişim tarihi: 21 Aralık 2024)
Kenan Yavuz Etnografya Müzesi. (t.y.-b). Gelin odası. https://www.kenanyavuzetnografyamuzesi.org/gelin-odasi/ (Erişim tarihi: 21 Aralık 2024)
Kenan Yavuz Etnografya Müzesi. (t.y.-c). Düzü koşu bölümü. https://www.kenanyavuzetnografyamuzesi.org/duzu-kosu-bolumu/ (Erişim tarihi: 21 Aralık 2024)
Kenan Yavuz Etnografya Müzesi. (t.y.-ç). Geleneksel çarşı. https://www.kenanyavuzetnografyamuzesi.org/geleneksel-carsi/ (Erişim Tarihi: 21 Aralık 2024)
Kenan Yavuz Etnografya Müzesi. (t.y.-d). Marangoz & Berber. https://www.kenanyavuzetnografyamuzesi.org/marangoz-berber/ (Erişim tarihi: 21 Aralık 2024)
Kenan Yavuz Etnografya Müzesi. (t.y.-e). Nalbant ve at arabası imalatı. https://www.kenanyavuzetnografyamuzesi.org/nalbant-ve-at-arabasi-imalati/ (Erişim tarihi: 21 Aralık 2024)
Kenan Yavuz Etnografya Müzesi. (t.y.-f). Demirci dükkânı. https://www.kenanyavuzetnografyamuzesi.org/demirci-dukkani/ (Erişim tarihi: 21 Aralık 2024)
Kenan Yavuz Etnografya Müzesi. (t.y.-g). Ayakkabı dükkânı Necdet Kıran. https://www.kenanyavuzetnografyamuzesi.org/ayakkabi-dukkani-necdet-kiran/ (Erişim tarihi: 21 Aralık 2024)
Kenan Yavuz Etnografya Müzesi. (t.y.-ğ). Terzihane. https://www.kenanyavuzetnografyamuzesi.org/terzihane/ (Erişim tarihi: 21 Aralık 2024)
Kenan Yavuz Etnografya Müzesi. (t.y.-h). Ömer Ağa Kahvesi. https://www.kenanyavuzetnografyamuzesi.org/omer-aga-kahvesi/ (Erişim tarihi: 21 Aralık 2024)
Kenan Yavuz Etnografya Müzesi. (t.y.-i). Yavuz bakkaliyesi. https://www.kenanyavuzetnografyamuzesi.org/yavuz-bakkaliyesi/ (Erişim tarihi: 21 Aralık 2024)
Ek Dosyalar
Yayınlanmış
Nasıl Atıf Yapılır
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2026 Şule Sinem Sürdem- Asu Beşgen
Bu çalışma Creative Commons Attribution 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
