Söylem ve İnşa: Bafra Efrahim Ağa Konağı Etrafında Gelişen Kent ve Mimarlık

Özet

Bu çalışma, Kızılırmak Nehri kıyısında konumlanan Bafra kentinin tarihsel kent dönüşümünü ve mimari mirasının yeniden inşasını, Efrahim Ağa Konağı’nı merkezi bir odak olarak ele alarak incelemektedir. Antik Çağ’dan bu yana yerleşim gören Bafra, özellikle 1 9. yüzyılda çok kültürlü yapısıyla dikkat çekmiş; bu dönemde konaklar, apartmanlar ve kamu binalarının inşasıyla kentsel dokuda belirgin dönüşümler yaşanmıştır. Bu bağlamda 19. yüzyılda inşa edilen ve 1989 yılında tescillenen Efrahim Ağa Konağı; mübadele s onrası misafirhane, ortaokul, kız enstitüsü, kız meslek lisesi, öğretmenevi ve Halk Eğitimi Merkezi gibi çok katmanlı işlevlerle toplumsal bellekte önemli bir yer edinmiştir. Bu işlevsel süreklilik, yapının fiziksel olarak korunmasına katkı sağladığı gibi, kent belleğinin canlı kalmasına da zemin hazırlamıştır. Araştırma ağırlıklı olarak sözlü tarih görüşmelerine dayanmaktadır. Bu kapsamda, konak ve çevresinde yaşanan kentin dönüşümü, hâlen yaşayan bir kuşağın tanıklığında değerlendirilmiştir. Gazipaşa Maha llesi’nde yürütülen saha çalışmasında, Efrahim Ağa Konağı çevresindeki 36 tekil yapı belgelenmiş; bunlardan yalnızca 16’sının günümüze ulaştığı tespit edilmiştir. Bulgular, 20. yüzyıl öncesinde mahallenin çoğunlukla bahçeli, bir ya da iki katlı, ahşap ve k agir yapılardan oluştuğunu ve konut ile üretim alanlarının iç içe geçtiğini göstermektedir. Ancak zamanla bu dokunun büyük ölçüde yok olduğu; tünellerin doldurulduğu, bahçelerin kaybolduğu ve sokak yapısının dönüşüme uğradığı anlaşılmaktadır. Bu çalışma, yalnızca fiziksel kalıntılar üzerinden değil, toplumsal belleğin izleriyle de kent tarihinin okunabileceği düşüncesinden hareketle, Bafra’nın kaybolan kültürel hafızasına dair bütüncül bir panorama sunmayı amaçlamaktadır.