Antroposen Çağı’nda Yıkımın Boşluğu
Anahtar Kelimeler:
Antroposen- Boşluk- Kentsel Boşluk- Kent- YıkımÖzet
İnsan, çeşitli neden ve biçimlerle yaşadığı gezegene sürekli müdahale halindedir. Doğal çevrenin maruz kaldığı negatif etkiler gelecekte yaşam için bir tehdit oluştururken, mevcut yapılı çevreye dair yıkıcı etkiler de güncel kentsel yaşamı tehdit etmekte v e sosyal, kültürel, ekonomik, politik gerçekliğin ürettiği sonuçlar olarak karşımıza çıkmaktadır. İnsanoğlunun dünyaya hükmetmesine ilişkin hiperfantazisi, sonuçlarının tedavisi zor bir sürece doğru sürüklenmektedir. Sanayi Devrimi sonrası başladığı varsay ılan ‘Antroposen Çağı’ ise, geniş bir perspektiften, insanoğlunun yeryüzü ile olan ilişkisel durumunun ve yaşadığı evreni şekillendirmedeki rolünün etkilerini, zamansallık düzleminden ifade etmeye çalışmaktadır. Bağlamla örtüşür biçimde, son yıllarda uluslararası politik süreçlerin de etkisiyle kentler, soğuk savaş dönemi sonrası en yıkıcı zamanlarından bazılarına tanıklık etmeye başlamıştır. Antroposen Çağı’nda kent, sadece insanoğlunun edilgen bir özne olduğu; ekolojik, jeolojik, iklimsel, çevresel vb değ işimlerle değil, aynı zamanda şiddetin etken öznesi olduğu çatışma ve/veya savaşlarla da karşı karşıya kalmaktadır. Kent, trajik yıkımlara sahne olmakta ve bu yıkımlar büyük boşluklar üretmektedir. Yıkımın ürettiği bu boşluk, kentsel boşluğun bilinen anlam larının ötesinde çok trajik ve dikkat çekicidir. Çalışma, Antroposen Çağı’nda çatışma ve/veya savaşların sonucu yıkımın boşluğunu; kavramsal boyutları, kentle kalan ilişiği ve sonuçları üzerinden tartışmayı, betimlemeyi amaçlamaktadır. Çevrimiçi kaynaklardan faydalanılarak elde edilen Gazze ve Mariupol kentlerine ait yıkım manzaraları, nitel araştırma yöntemlerinden biri olan Barthes’in anlamlandırma basamaklarından yararlanılarak analiz edilmektedir. Çalışma, kavramın antroposenik bağlam içerisindeki yerin i, temsiliyet boyutundaki farklılaşmayı ve kentsel bağlamdaki etkilerini ortaya koymaktadır. Yıkımın ürettiği boşluk, yaşamsal hareketi değil, insanoğlunun kentsel/mimari/doğal mekanı yok ederek ürettiği bir yokluğu temsil ederken, imgesel ve zihinsel olar ak kentsel varlığını koruyan bir fenomen olarak da karşımızdadır. Çalışma, boşluk/kentsel boşluk kavramlarının başka türlü bir görme, düşünme, hayal etme olasılığıyla sorgulanması açısından özgün ve güncel bir değerlendirme sunar.
İndirmeler
Referanslar
Artan, R. (2011). “Shkatërrimi si simbol për një të ardhmemë të mirë”, Forum A+P, no. 8. Tiranë: Co PLAN.
Barla, J. 2018. Anthropocene. In Sam Skinner and David Ga uthier (Eds.): New Materialist Almanac.
Barthes, R. (1977). Image, Music, Text, (selected and translated S. Heath), Fontana Press ISBN: 0006861350, 9780006861355
Barthes, R. (1979). Göstergebilimsel İlkeleri (Çev. Rıfat, M. ve Varda r, B.), Kültür Bakanlığı Yayınları, Ankara.
Barthes, R. (1993). Göstergebilimsel Serüven (Çev. Rıfat, M. ve Rıfat, S.), Yapı Kredi Yayınları, İstanbul.
Baudrillard, J. (2003). Simülaklar ve Simülasyon, (çev. Adanır, O). DoğuBatı; Ankara. ISBN: 978 -975-871701-9
Carey, J. (2016). Are we in the “Anthropocene”?. Proceedings of the National Academy of Sciences,113(15), 3908-3909.
Chakrabarty, D. (2009). The Climate of History. Four Theses. Critical Inquiry 35 (2): 197-222.
Clark, N. H. (2017). Anthropocene Semiosis. Dialogues in Human Geography, 7(2), 145 -150. https://doi.org/10.1177/20438206177178 56
Crutzen, P. J. ve Stoermer, E. F. (2000). The Anthropocene. Glo bal Change Newsletter, 41, 17–18.
Crutzen, P.J. (2006) The “Anthropocene”. In Earth System Science in the Anthropocene. Springer, Berlin,13-18. https://doi.org/10.1007/3-540-26590-2_3
Derrida, J. (1999). Différance, (çev. Sözer, Ö.), Toplumbilim 10, İstanbul: Bağlam.
Evangelidis, B . (2019). Lucretius' Arguments On The Swerve and Free -Action, Landmarks in the Philosophy,Ethics and History of Science.
Gür,Ş.Ö. (2022). Dosya: Kentsel Hafızaya Saldırı: “Kentkırım”. Yapı Dergisi, https://yapidergisi.com/kentselhafizaya-saldiri-kentkirim/
Han, B.C. (2016). Şiddetin Topolojisi, (çev. Zaptcıoglu, D.), Istanbul: Metis Yayınları. ISBN - 13: 978-605-316-047-2
Hançerlioglu, O. (2005). Felsefe Ansiklopedisi, Kavramlar ve Akımlar Cilt I (A -D), Istanbul: Remzi Kitabevi.
Hanni, S. (2018). Colonial Ramification, e -flux Architecture, 10/18, URL : https://www.eflux.com/architecture/history-theory/225180/colonial-ramifications/
Harvey, D. (1990). Postmodernliğin Durumu (çev. Savran,S.). Istanbul: Metis Yayınları.
Harshad, R., Tanaya, V., Arati, P., (2023). Empty Spaces, Endless Possibilities: Unleashing Urban Voids in India, Conference: International Conference on Future of Skills in Architecture, Design, Planning and Allied Fields: A way forward for better Industry and Society. ISBN: 978-93-6128-160-0
Hashem, O.M., Wahba, M.S., Nasr -Eldin, T. I. (2022). Urban voids: identifying and optimizing urban voids potential as a revitalization source in enhancing developing countries’ city income . Journal of Engineering and Applied Science, 69 -6. https://doi.org/10.1186/s4414-0721-00053-5
Herscher, A. (2008). Warchitectural Theory. Journal of Architectural Education, pp 35 -43.https://doi.org/10.1111/j.1- 531
Herscher, A. ve Siddiqi, A. (2014). Spatial Violence. Architectural Theory Review, Vol 19/3, pp 269 -277.https://doi.org/10.1080/13264826.2014.10375 38
Kuloglu, N. (2013). Boşluğun Devinimi: Mimari Mekandan Kentsel Mekana, International Journal of Architecture and Planning Volume 1, Issue 2, pp: 201-214. ISSN: 2147-9380
Kumaraku, L., Hoxha, E. (2022). Destruction in Architecture, Modernization and Globalization: New Paradigms in Architecture, City, Territory. pp. 49 -56, Publisher: La Scuola di Pitagor
Lucretius, C. (2001). On the Nature of Things, trans. with introduction and notes by Martin Ferguson Smith, Indianapolis: Hackett Publishing .
Moran, D. (2021). Destruction (Destruktion, Zerstörun g) and Deconstruction (Abbau), in Mark A. Wrathall (ed.), The Cambridge Heidegger Lexicon. New York: Cambridge University Press, pp. 223 –26.
Peters, K. E. (2012) . The Whole Story of Climate: What Science Reveals About the Nature of Endless Change, Prometheus Books Print, New York.
Peterson, S. (1979) . Urban Design Tactics, AD Vol 49.
Polat, E. ve Kahraman, S. (2020). Antroposen Çağı: Kendim Ettim Kendim Buldum. 7. KBAM Sempozyumu Bildiri Kitabı, sf 347 -361, Mersin. ISBN: 978 -625-409-164-3
Rifat, M. (2009). Göstergebilimin ABC’si. Say Yayınları.
Spinoza, B. (1985). The Collected Works of Spinoza Volume I (E. Curley, Ed & Trans.), Princenton University, ISBN 13: 978 -0691072227
Şamlıoğlu, T. (2010). Mimari Formda Boşluğun Keşfi. Yüksek Lisans Tezi. KTU Fen Bilimleri, Trabzon.
TDK Sözlük (2025). Yıkım sözcük anlamı, https://sozluk.gov.tr/ Erişim Tarihi: Haziran 2025
Trancik, R. (1986). Finding Lost Space; Theories of Urban Design, New York : Van Nostrand Reinhold.
URL 1- https://www.un.org/en/climatechange/reports Erişim Tarihi: Haziran 2025
URL 2 - https://www.unep.org/resources/emissions-gap -report-2024 Erişim Tarihi: Haziran 2025
URL 3 - https://www.iwm.org.uk/history/the-atomic-bombs-that-ended -the-second -world-war Erişim Tarihi:Haziran 2025
URL 4 - https://babel.ua/en/texts/81128-the-serbs-shelled-sarajevo -for-almost-four-years -bosniaks-hid-fromsnipers-shells-and -bullets-resisted-and -waited-for-nato-s-help-that-s-how-it-was Erişim Tarihi: Haziran 2025
URL 5 - https://www.themoscowtimes.com/2025/02/24/in-photos-ukrainian-cities-before -and -after-russias-fullscale-invasion-a88079 Erişim Tarihi: Haziran 2025
URL 6 - https://www.lemonde.fr/en/international/article/2024/02/14/israe-libombs -are-wiping-out-gaza -sheritage-and -history_6524666_4.htm l Erişim Tarihi: Haziran 2025
URL 7 - https://www.expedia.co.uk/Piazza -Del-Campo -Siena -City-Centre.d6077950.Attraction?gallery -dialog=gallery -open Erişim Tarihi: Haziran 2025
URL 8 - https://loveincorporated.blob.core.windows.net/contentimages/gallery/978017cc -98b3-4fe6-835fb7b35bd4a6fa-jemison-centre-abandoned -southeast-cover.jpg Erişim Tarihi: Haziran 2025
URL 9 - https://www.hrw.org/feature/russia-ukraine-war-mariupol/damage -assessment Erişim Tarihi: Haziran2025
URL 10- https://unosat.org/products/3300 Erişim Tarihi: Haziran 2025
URL 11- https://www.hrw.org/feature/russia-ukraine-war-mariupol Erişim Tarihi: Haziran 2025
URL 12- https://en.wikivoyage.org/wiki/Mariupol Erişim Tarihi: Haziran 2025
URL 13- https://www.wsj.com/world/europe/photos-chronicle-the-devastation -of-mariupol-11648373400 Erişim Tarihi: Haziran 2025
URL 14 - https://www.themoscowtimes.com/2025/02/24/in-photos-ukrainian-cities-before -and -after-russias-fullscale-invasion-a88079 Erişim Tarihi: Haziran 2025 Erişim Tarihi: Haziran 2025
URL 15- https://edition.cnn.com/2022/03/30/politics/ukraine-hack-russian-ransomware -gang
URL 16 - https://www.pbs.org/newshour/world/analysis-russias-invasion-of-ukraine-has-caused -a-staggering -amount-of-cultural-destruction Erişim Tarihi: Haziran 2025
URL 17- https://www.bbc.com/news/world-europe -60695465 Erişim Tarihi: Haziran 2025
URL18- https://unosat.org/products/4130 Erişim Tarihi: Haziran 2025
URL 19- https://forensic-architecture.org/investigation/a -cartography -of-genocide Erişim Tarihi: Haziran 2025
URL 20 - https://www.aljazeera.com/video/newsfeed/2025/2/6/palestinians -share-images -of-pre-war-gaza -after-trumps-riviera-plan Erişim Tarihi: Haziran 2025
URL 21- https://news.un.org/en/story/2024/03/1147272 Erişim Tarihi: Haziran 2025
URL 22 - https://euromedmonitor.org/en/article/6569/Israel -expands -urbicide-as-a-tool-of-genocide -in-Gaza Erişim Tarihi: Haziran 2025
URL 23 - https://www.aljazeera.com/wp -content/uploads/2024/02/image -1707423621.jpg?resize=1800%2C1063 Erişim Tarihi: Haziran 2025
URL 24 - https://www.thedailystar.net/news/world/middle-east/news/nearly -1000-killed-fighting-rages -2nd-day -3437736#lg=1&slide=0 Erişim Tarihi: Haziran 2025
URL 25 - https://www.aljazeera.com/wp -content/uploads/2023/11/AP23316529939995-1699838445.jpg?resize=1200%2C630 Erişim Tarihi: Haziran 2025
Vidler, A. (1993). Spatial Violence. Assemblage 20, pp 84 -85, MIT Press.
Weizman, E. (2012). Hollow Land: Israil’s Architecture of Occupation, Verso Books. ISBN : 1844678687,9781844678686
Wright, J.L. (2015). Urbicide: The Ritualized Killing of Cities in the Ancient Near East. https://doi.org/10.1093/acprof:oso/9780190249588.003.0009
Zizek, S. (2012). Antroposen’e Hoşgeldiniz (M. Budak, Çev.). Istanbul: Encore.
Ek Dosyalar
Yayınlanmış
Nasıl Atıf Yapılır
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2026 Tülay Şamlıoğlu
Bu çalışma Creative Commons Attribution 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
