Urfa’nın Neolitik Dönem Kutsal Mekânları Üzerinden Mekânsal Sürekliliğin Tipomorfolojik Okuması

Özet

Urfa kenti, Neolitik Dönem’den itibaren kutsal mekânlarıyla öne çıkan ve bu özelliğini tarihsel süreç boyunca sürdüren yerleşim alanlarından biridir. Kent, tarihsel sürekliliği boyunca yalnızca bir yerleşim alanı değil, aynı zamanda inanç sistemlerinin şekillendiği, sembolik anlamlarla yüklü mekânların oluştuğu bir kültürel merkez olmuştur. Bu çalışmanın temel amacı, Urfa il sınırları içerisinde yer alan Neolitik Dönem höyüklerinde tespit edilen kutsal mekânları tipomorfolojik bir bakış açısıyla inceleyerek, bu yapıların kent hafızasınd aki biçimsel ve anlamsal sürekliliğini ortaya koymaktır. Çalışma kapsamında ele alınan kutsal alanlar, coğrafi şekiller, mekânsal form, mimari elemanlar ve alan ölçeği gibi çok boyutlu kriterler üzerinden değerlendirilmiştir. Bu veriler doğrultusunda oluşt urulan tablolar aracılığıyla höyüklerdeki kutsal mekânlara ait ortak tipolojik unsurlar belirlenmiş; bu unsurların zaman içerisindeki morfolojik dönüşümü analiz edilmeye çalışılmıştır. Sonuç olarak, Urfa’nın çok katmanlı tarihsel yapısı içinde kutsal mekân ların, hem biçimsel süreklilik gösteren yapılar olarak hem de kentin kolektif belleğini biçimlendiren kültürel unsurlar olduğu görülmüştür. Bu yönüyle çalışma, Urfa Neolitik dönem kutsal mimarisinin kent morfolojisine etkisini ortaya koyan bütüncül ve disi plinler arası bir perspektif sunmaya çalışmaktadır.