Kırsal Yerleşimlerde Yapılı ve Doğal Çevre Mirasının Tespiti: Birgi, Urla–İzmir - Ayşen Etlacakuş (Türkiye Kentsel Morfoloji Ağı, 2026)
"Birgi, Türkiye’nin Ege Bölgesi’nde, İzmir’in Urla ilçesine bağlı tarihî bir kırsal yerleşimdir. Bu çalışmanın amacı, Birgi’nin yapılı ve doğal çevresine ait somut ve somut olmayan miras değerlerini ortaya koymak ve bu değerlerin zaman içindeki değişimini k oruma bağlamında değerlendirmektir. Çalışmanın yöntemi, mimari restorasyon disiplini araçları olan, arşiv araştırması, sözlü anlatılarla desteklenen veri toplama süreci, veri analizi ve değerlendirme aşamalarından oluşmaktadır. Birgi, Urla Yarımadası’nda bulunan Barbaros Ovası’nda, tarihi Urla -Çeşme yolu üzerinde konumlanmaktadır. Yerleşimin batısında teraslanmış yamaçta tarihi konut alanı, arazinin olanaklarından yararlanılacak şekilde doğu güneşine ve ova manzarasına hâkim olac ak şekilde topoğrafyaya uygun iç içe parsel düzeni ile konumlanmaktadır. Konut dokusunun bittiği düzlükte ise yerleşimdeki dar ve kıvrımlı sokakların kesiştiği yerde Birgi Cami, köy kahvesi ve dükkanların bulunduğu köy meydanı bulunmaktadır. Yerleşimin geçmişi tarih öncesi dönemlere kadar uzanmakta olup, 19. yüzyılda Türk ve Rum nüfusun birlikte yaşadığı bilinmektedir. 1923 Lozan Antlaşması sonrası Rumlar Yunanistan’a göç ederken, Birgi’ye çoğunlukla Selanikli Türk mübadiller yerleşmiştir. Gün ümüzde Değirmentepe eteklerinde bulunan değirmen kalıntıları, konutların konumlandığı teras izleri gözlenebilmektedir. Ayrıca bölgede yaşamış olan Rum halkın anlatımlarında yer alan doğal unsurların izleri ve kolektif hafızanın kırsal yaşamdaki sürekliliği , yerleşimde kullanılan yer ve mevki adlarında da açıkça görülmektedir. 2012’de mahalle statüsü kazanan Birgi’de, göçler ve tarımın terk edilmesi yapıların bozulmasına neden olmuştur. Son yıllarda yaşanan turizm odaklı dönüşüm, doğal alanları tehdit eden niteliksiz yapılaşmaları artırmıştır. Tüm bu baskılara rağmen, Birgi özgü n konut dokusu, tarım terasları, zeytinlikleri ve devam eden üretim pratikleriyle kırsal mirasın önemli bir örneğidir. Özgün konut yapıları, değirmen kalıntıları, geleneksel tarım terasları, zeytinlikler ve kolektif hafızada yer eden yer adları gibi unsurl ar, yerleşimin kültürel sürekliliğini yansıtmaktadır. Kırsal Yerleşimlerde Yapılı ve Doğal Çevre Mirasının Tespiti: Birgi, Urla -İzmir "