Su Yüzeylerinin Acil Durum Erişim Hatları Olarak Kullanılma Potansiyellerinin Sayısal Yöntemlerle İncelenmesi - H. Serdar Kaya; Meltem Erdem Kaya (Türkiye Kentsel Morfoloji Ağı, 2026)
"Kentlerin yer seçimi ve morfolojik karakterlerinin oluşumunu etkileyen en önemli bileşenlerden biri su kaynaklarıdır. Denizyolu ulaşımının geliştiği kentlerde limanlar kentin diğer kentlerle bağlantısını sağlayan, ekonomik ve mekansal büyümeyi hızlandıran unsurlar olmuş, deniz ticaret yollarının sürekliliğini sağlamak için yapay kanallar inşa edilmiştir. Diğer yandan kent içindeki dereler ise karayolu ulaşımının sürekliliğini sağlamak üzere feda edilebilmekte, birçok derenin üzeri kapatılarak taşıt yolu haline getirilmektedir. Kentsel doku içlerine uzanan dereler kent ekolojisi, ekonomik değer, mikro klima etkisi, balıkçılık ve suyla ilişkili kültürel değerler ile kentsel yaşantı açısından son derece önemli olsa da çoğunlukla estetik özelliğine odaklanılmaktadır. Tüm faydalarına ek olarak özellikle İstanbul gibi aşırı yoğun ve deprem riski altındaki kentlerde acil durum erişim hatları olarak önemli bir potansiyel sunmaktadır. Bu bağlamda bu çalışmada kent içerisindeki su yüzeylerinin acil durum ulaşım hattı olarak kullanılma potansiyelleri incelenmektedir. İstanbul, Karadeniz, Marmara denizi, Haliç, İstanbul Boğazı, baraj gölleri ve denizi doku içlerine bağlayan dereleri ile su ulaşımı açısından önemli bir potansiyel sunmaktadır. Suya bağlı olarak büyüyen kentin 1950’lerden itibaren yaşanan göç dalgası, Boğaz köprüleri ve otoyolların etkisiyle ulaşım odaklı yayılma süreci yaşaması ile suyla ilişki zamanla zayıflamıştır. Derelerin kutu kesitlerle daraltılması, üzerlerinin tamamen veya kısmen kapatılması, sürekliliklerinin kesilmesi, yanlış kot çözümlemeleri gibi durumlar kent içerisinde dereleri görünmez hale getirmiştir (Erdem, Kaya, 2013). Derelerin konumları ve çevre dokulardaki artan yoğunluk, deprem riskleri ile birlikte düşünülünce durumun çok kritik olduğu açıktır. Dereleri erişilebilirlik kapsamında ele alan bu çalışmada su yüzeylerinin doku ile ilişkileri, çevre doku yoğunlukları, erişilebilirlik özelikleri, topografik özellikler, kıyı özellikleri, iskele, çekek yeri vb. kıyı yapıları ve kamusal açık alan özellikleri morfolojik olarak, CBS araçları ve sayısal yöntemlerle incelenmektedir. Su-kıyı ilişkisinin morfolojik Su Yüzeylerinin Acil Durum Erişim Hatları Olarak Kullanılma Potansiyellerinin Sayısal Yöntemlerle İncelenmesi"