Çekirdekten Çevreye: İlkokul Yerleşkesi Ve Mahalle Etkileşimi Doğrultusunda Kentsel Morfolojinin Analizi - Eda Aktürk; Hande Eyüboğlu (Türkiye Kentsel Morfoloji Ağı, 2026)
Kentsel morfoloji, kentlerin fiziksel yapısını, bu yapıyı oluşturan unsurları ve unsurların birbiriyle olan ilişkilerini incelemektedir. Kenti, kentteki yaşam formlarını mikro ve makro düzeydeki dinamiklerini anlamak için mahalle temel yapı taşı olarak tar iflenmektedir. Dolayısıyla, bir kenti anlamak için mahalle veya mahalleler yol gösterici olmasından hareketle kentin çekirdeği olarak görülebilmektedir. Mahallenin çekirdeği; başka bir deyişle mahalleyi tanımlayan işlev birimini ise ilkokul yapıları oluştu rmaktadır. Bir mahallede öğrencinin ilkokula yaya erişim mesafesi olarak belirlenen 500 -800 metrelik yarıçaptan oluşan daire mahallenin mekânsal büyüklüğünü ve sınırlarını kuramsal olarak tanımlamaktadır. Bu doğrultuda çalışmada kent -mahalle-ilkokul kavram ları arasındaki ilişki silsilesinden hareketle, kentsel morfolojiyi mahalle ve mahalleyi tanımlayan ilkokul ve yakın çevresi arasındaki etkileşimler üzerinden incelemek amaçlanmaktadır. Çalışmada; betimsel araştırma yöntemi ve döküman analiz tekniği kullan ılmıştır. İlkokul, yakın çevresi ve mahalle üzerinden bir okumanın yapılacağı bu çalışmada, çekirdekten (ilkokul) bütüne (mahalle) birbirlerini etkileyen ve birbirlerinden etkilenen fiziksel yapıya ilişkin durumlar sorgulanmıştır. Bu sorgulamada kentsel mo rfoloji; ulaşım ağı, yapı tipolojisi, bina yoğunluğu, doluluk -boşluk oranı, açık alan sistemleri, yapı -yol ilişkisi, mekânsal hiyerarşi ve eşik noktaları kavramlar üzerinden okunmuştur. Söz konusu sorgulama; iki farklı ülkede yer alan ve farklı yoğunluklar a sahip ilkokul yapısı ve yakın çevresi mekânsal komşuluk birimi bağlamında üzerinden ele alınmıştır. Yapıların seçiminde son on beş yılda inşa edilmiş olması, yapılara ilişkin açıklama, çizim, görsel ve hava fotoğraflarının erişilebilir olmasına dikkat ed ilmiştir. Çalışmada ilkokul yapılarının yalnızca bir eğitim mekânı olmanın ötesinde mahalle dokusunun şekillenmesinde kritik bir rol oynayabildiği ve mahallenin morfolojik dokusuna benzer şekillenebildiği görülmüştür. Mahallelerin fiziksel ve sosyal dokusu nu biçimlendiren ilkokul yapılarının kent bütününde öne çıkan odak noktalarından birisi olabileceği sonucuna varılmıştır.