Samsun Tarihi Kent Merkezinin Korunmasında Sürdürülebilir Bir Yöntem Araştırması - Melike Berre Serilmez; Hümeyra Uslu; Evrim Düzenli (Türkiye Kentsel Morfoloji Ağı, 2026)
"Bu çalışma, Samsun’un tarihî Kale Mahallesi’nde 1850-1960 döneminde ortaya çıkan kentsel dönüşümü ve buna eşlik eden yapı kayıplarını çok-disiplinli bir koruma perspektifiyle incelemektedir. 1850, 1905, 1947/48, 1960 ve 1978 tarihli kadastral haritalar; belediye yıllıkları, Osmanlı arşiv belgeleri, SKVKBK raporları ve sözlü tanıklıklar bir araya getirilerek Maxqda yazılımında tarihsel, işlevsel ve morfolojik katmanlar hâlinde çözümlenmiştir. Alan çalışmasında konumlanan 152 yapıdan 66’sının yıkıldığı, 2’sinin yeniden inşa edildiği, 24’ünün ise ağır müdahaleye uğradığı saptanmıştır. Yıkımların özellikle Atatürk Bulvarı, Çiftlik ve Kazımpaşa caddelerine yakın ticaret-yoğun akslarda 2010-2015 yılları arasında hızlandığı; ayakta kalan yapıların ise çoğunlukla ticaret ( %45) ve hizmet işlevli olduğu belirlenmiştir. Matris analizleri, ana ulaşım hatlarına yakın kültürel-idari yapılar ile periferideki konut-dini yapılar arasında belirgin bir işlevsel ayrışma sergilemiş; kentsel baskının merkezî bölgelere odaklandığını göstermiştir. Elde edilen bulgular doğrultusunda, çok işlevli yeniden kullanım, kapsamlı bakım-restorasyon programları, tescil süreçlerinin güçlendirilmesi, kat adedi ve cephe düzenlemelerine yönelik tasarım rehberleri, ekonomik teşvikler ve toplumsal katılım mekanizmalarından oluşan bütüncül koruma stratejileri önerilmektedir. Çalışma, Kale Mahallesi örneğinde, fiziksel belgelemenin ötesine geçerek kentsel dönüşümü yönlendiren sosyal, ekonomik ve mekânsal etkenleri ilişkilendirir; böylece yerel kimliği pekiştirecek ve kültürel mirası yaşayan bir değer olarak kente entegre edecek planlama yaklaşımlarına zemin hazırlar. * Bu araştırma, TÜBİTAK 2209-A Üniversite Öğrencileri Araştırma Projeleri Destekleme Programı kapsamında hazırlanmış ve 17.11.2024 tarihinde teslim edilmiştir. Samsun Tarihi Kent Merkezinin Korunmasında Sürdürülebilir Bir Yöntem Araştırması"