Tipo-Morfolojik Dönüşüm Ve Kullanıcı Tercihleri Üzerinden Covid-19 Sonrası Alışveriş Merkezi Tasarımına İlişkin Bir Değerlendirme: Bulvar Avm Örneği, Samsun - Güngör, İlayda Nur and Gökçe, Duygu (Türkiye Kentsel Morfoloji Ağı, 2022)
Tipo-morfolojik dönüşümden referans alan tasarım önerilerinin geliştirilmesi mimarlık ve planlama disiplinlerinde önemli bir tartışma alanı oluşturmaktadır. Bu çalışmada da CO- VID-19 salgını sonrası, sahte kamusal mekanlar olarak tartışma gündemine yeniden giren alışveriş merkezi (AVM) tipolojileri özelinde, tipo-morfolojik bir yaklaşım önerisi getirilmesi hedefienmektedir. Alan çalışması olarak, gelecekte AVM tipolojisi önerisi olarak örnek teşkil edebilecek, Samsun'da, günümüzde ikişer katlı yaklaşık 8m aralıklarla konumlandırılmış yapı birimlerinden oluşan, 19. yüzyıldan kalma eski bir Tütün Fabrikasından dönüştürülen Bulvar Alışveriş Merkezi (BAVM) seçilmiştir. 1890-2020 yılları arası geçirdiği morfolojik süreçleri in- celenmiştir. Kronolojik sıra ile yapılan karşılaştırılmalı analizlerde, mekan dizimi yönteminden yararlanılmış, şekil-zemin haritaları üzerinden, yaya ve araç yol ağları ve parsel-bina-sokak ilişkileri incelenmiştir. COVID-19 salgını öncesi ve sonrası değerlendirmeler için anket çalış- ması yapılmıştır. Sonuçlar karşılaştırmalı olarak değerlendirildiğinde, fonksiyonel değişimle birlikte bölgenin tekrar canlandığı; paralelinde belirgin morfolojik dönüşüme sebep olduğu; yayalaştırma faaliyetlerinin bölgedeki insan yoğunluğunu artırdığı, fakat açık ve yarı açık alanları bölgedeki diğer AVM'lere oranla fazla olan, BAVM'nin tercih sebebi olduğunu, ben- zer yerleşimli yapı tipolojilerinin sosyal mesafe kurallarına uyumu kolaylaştırdığı görülmüştür. Çalışma ek olarak yoğunluk haritaları üzerinden COVID-19 sonrası kamusal alan tasarımları- nın yönlendirilebileceğini göstermiştir. Bu konuda, köşe dönüş sayıları ve genelden özele geçiş hiyerarşisindeki mekan büyüklüklerinin ve birbiri üzerinden ardışık olarak görülebilirliklerinin düzenlenmesiyle yaya hareket akış yönlerinin düzenlenebileceği tespit edilmiştir. Çalışmanın AVM tasarımında COVID-19 etkisiyle üretilecek yeni tasarım kriterlerinin belirlenmesinde öncü olacağı düşünülmektedir.