Kent Morfolojisi ile Konut Fiyatları Arasındaki İlişki: Ankara Yol Ağı Tasarımı Üzerinden Modelleme - Özüduru, Burcu; Ünlü Yücesoy, Eda (Türkiye Kentsel Morfoloji Ağı, 2018)
Kentler gün geçtikçe daha canlı, karmaşık ve şaşırtıcı olmakta; büyüme şekilleri hızla değişmektedir. Bugün, kentsel dinamikleri açıklayabilmek kent planlama yazınındaki mevcut teorik kalıpların dışına çıkarak gerçekleşebilmektedir. Bu durum yeni teoriler, yöntemler geliştirmeyi, iyice karmaşıklaşan kentlerin mekânsal örüntüsünü detaylı bir şekilde analiz etmeyi gerektirmektedir. Yol ağı, kamusal alan ağı ile kentteki günlük hareket kanallarının düzenini de belirleyerek morfolojinin önemli bir parçası olarak öne çıkmaktadır (Carmona vd., 2003). Bir kentin yol ağı yüzyıllar içinde oluşmaktadır ve kentsel sistemin karmaşıklığı ile ilişkili olarak analitik olarak da izi sürülebilen evrensel istatistiksel özellikler göstermektedir (Masucci, Stanilow, Batty, 2014). Hillier (1996) hareket ile kentsel yol ağı düzeninin evrimi arasındaki ilişkiyi mekân dizim (space syntax) ile kuramlaştırmıştır. Buna göre, kentsel ızgaranın yapısı kentsel hareketin güzergâhını da belirlemektedir. Topolojik ve metrik özellikler ile yol ağının karmaşıklık derecesi belirlenebilir ve belli parametreler ile sınırlı bir kentsel yapı çerçevesinde altyapının da gelişimi açıklanabilir (Masucci vd., 2014). Öte yandan, bu mekânsal yapılandırma kentteki toplumsal faydaya ve finansal değere de etki etmektedir. Yol ağı tasarımının merkeziliğinin (network centrality) yüksek olması hem finansal açıdan konut ve işyerlerinin değerini yükseltmektedir, hem de konut sahipliliğini ve arazi kullanım çeşitliliğini arttırmaktadır. Bu durum konut değerlerine, arsa ve kira bedellerine de yansımaktadır. Diğer bir açıdan ise, kentlerin genel yol ağı morfolojisinin özellikleri yapılı çevre kalitesinin yükseltilmesini sağlamaktadır. Bu çalışmada, 2013-16 yılları arasında gerçekleştirilmiş olan bir TÜBİTAK projesi kapsamında toplanan veriler ve geliştirilen yöntem ile Ankara kentinde büyük kentsel veri tabanları ile çalışarak yol ağı morfolojisi ile konut fiyatları arasındaki ilişki analiz edilecektir. Mekân dizim yönteminin geliştirilmiş bir çeşidi olan ve Coğrafi Bilgi Sistemleri (CBS) programlarına eklemlenebilen Mekânsal Tasarım Ağ Analizi (sDNA+1), kentsel morfolojik ölçüleri Ankara’nın 2013 yılına ait yol ağı özelinde topolojik indeksler geliştirmek amacıyla kullanılmaktadır. Daha sonra, bu topolojik indeksler ile özel bir şirketten elde edilmiş konut fiyatları arasındaki ilişki hedonik model ile sorgulanmaktadır (Xiao vd., 2017). Araştırma bulgularına göre, konut fiyatlarının konut özelliklerinin yanında yol ağının morfolojik özellikleriyle de ilişkisi olup, olmadığı tartışılmış olacaktır. Bu özelliklerin konut fiyatları gibi kompleks bir veri ile ilişkilendirilmesi, yol ağı tasarımı ve arazi kullanımı gelişim ilkelerinde hangi hususların ön plana çıkması gerektiğini ortaya koyup, kentsel tasarımcılara ve şehir plancılarına özellikle kentsel morfolojik yapının ele alınmasındaki ilkelerin belirlenmesinde fayda sağlayacaktır.